Konferencja Episkopatu Polski

Wskazania w sprawie materii Eucharystii

06.03.2013

Informacje o dokumencie

Dokument oczekuje na sprawdzenie
  • Źródło przedstawianego tekstu: Prywatne zbiory administratora
  • Uwaga: Tekst studyjny, należy uważać przy cytowaniu.
1. "Eucharystia jest «źródłem i zarazem szczytem całego życia chrześcijańskiego. «Inne zaś sakramenty, tak jak wszystkie kościelne posługi i dzieła apostolstwa, wiążą się ze świętą Eucharystią i do niej zmierzają. W Najświętszej bowiem Eucharystii zawiera się całe duchowe dobro Kościoła, a mianowicie sam Chrystus, nasza Pascha»"[[1]]. Sprawowanie zaś Eucharystii jest czynnością Chrystusa i Kościoła, w której nasz Pan Jezus Chrystus, przez posługę kapłana, ofiaruje siebie samego, substancjalnie obecnego pod postaciami chleba i wina, Bogu Ojcu, wiernym zaś, złączonym z Nim w Jego Ofierze, oddaje siebie jako pokarm duchowy[[2]]. Dlatego Kościół troszczy się o wszystkie szczegóły dotyczące świętej celebracji Eucharystii, w sposób szczególny zaś o chleb i wino, aby spełniały zadość wszystkim wymaganiom prawa kościelnego, a przez to czyniły tę celebrację ważną i godziwą.
2. W ostatnich latach w Kościele w Polsce daje się zauważyć niepokojące zjawisko polegające na tym, że wypiek hostii oraz sprowadzanie i dystrybucja wina mszalnego odbywają się w dużej części poza kontrolą odpowiedniej władzy kościelnej, która jest odpowiedzialna za prawdziwość materii Eucharystii. Osoby zajmujące się powyższą działalnością nie zawsze posiadają rekomendację od swojego księdza proboszcza i często działają na własną rękę bez porozumienia, zezwolenia i współpracy ze swoją kurią diecezjalną. Dlatego Komisja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski czuje się zobowiązana podać niniejsze wskazania, które są w tym temacie uzupełnieniem i dopowiedzeniem wcześniejszych.
Chleb
3. Wypiek hostii był w tradycji Kościoła otoczony szczególnym szacunkiem. Często tej czynności towarzyszyła modlitwa, a przygotowujący taki chleb mieli świadomość, że już w pewien sposób dotykają sacrum Eucharystii. Ten klimat może zostać zagubiony, gdy wypiek hostii staje się zwykłą działalnością przemysłową i komercyjną. Dlatego prosi się wszystkich, którzy to zadanie podejmują, aby spełniali je z najwyższym szacunkiem. Godne polecenia są hostie wypiekane przez osoby życia konsekrowanego, zwłaszcza żyjące w zakonach kontemplacyjnych, dla których wypiek hostii jest niekiedy jedynym środkiem utrzymania.
4. Zasady dotyczące przygotowania chleba do celebracji Eucharystii określa Kodeks prawa kanonicznego[[3]] oraz Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego[[4]]. Przypomina je i szerzej wyjaśnia instrukcja Redemptionis Sacramentum: "Chleb, którego używa się przy sprawowaniu Najświętszej Ofiary eucharystycznej, powinien być niekwaszony, czysto pszenny i świeżo upieczony, tak aby nie było żadnego niebezpieczeństwa zepsucia. Wynika z tego, że chleb wykonany z innej substancji, nawet zbożowej, lub taki, do którego została dodana znaczna ilość materii różnej od pszenicy, tak że zgodnie z powszechną opinią nie może być nazwany chlebem pszennym, nie stanowi ważnej materii dla sprawowania Ofiary i sakramentu Eucharystii. Poważne nadużycie stanowi dodawanie do chleba przeznaczonego do Eucharystii innych substancji, jakimi są owoce lub cukier czy miód. Jest oczywiste, że hostie winny być wykonywane przez osoby, które odznaczają się nie tylko uczciwością, lecz również mają kompetencje do ich wykonywania i wyposażone są w odpowiednie narzędzia"[[5]]. Natomiast instrukcja Inaestimabile Donum zwraca uwagę, że "ze względu na znak, materia Eucharystii "winna mieć postać prawdziwego pokarmu". Ma się to wyrazić w jego konsystencji a nie w formie, która pozostaje tradycyjna. Do mąki pszennej i wody nie można dodawać żadnych innych składników. Przygotowanie chleba wymaga uważnej troski, tak aby wyrób nie był uszczerbkiem dla godności należnej dla chleba eucharystycznego, umożliwił jego godne łamanie, nie powodował nadmiernej ilości partykuł i nie obrażał wrażliwości wiernych podczas spożywania"[[6]].
5. W trosce o zachowanie tych właściwości chleba przeznaczonego do sprawowania Eucharystii, osoba odpowiedzialna za wypiek hostii powinna posiadać rekomendację od swojego proboszcza i złożyć przyrzeczenie wobec biskupa swojej diecezji lub jego przedstawiciela, że używać będzie w tym celu czysto pszennej mąki bez żadnych dodatków i konserwantów. Otrzyma wtedy upoważnienie, że może przygotowywać chleb do sprawowania Eucharystii. Po jego przygotowaniu umieszcza na opakowaniu swój adres i datę wypieku. Przyrzeczenie to powinno być odnawiane co 5 lat.
Wino
6. O winie stanowiącym materię sakramentu Eucharystii mówi Kodeks prawa kanonicznego[[7]] oraz Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego[[8]]. Zasady te przypomina i powtarza Instrukcja Redemptionis Sacramentum, dodając zachętę do ich wiernego przestrzegania: "Wino, jakiego używa się przy sprawowaniu Najświętszej Ofiary eucharystycznej, powinno być naturalne, z winogron, czyste i nie zepsute, bez domieszki obcych substancji. Z troskliwością należy dbać, aby wino przeznaczone do Eucharystii było przechowywane w doskonałym stanie i nie skwaśniało. Absolutnie zakazuje się używania wina, którego prawdziwość i pochodzenie byłyby wątpliwe: Kościół bowiem wymaga pewności, jeśli chodzi o warunki konieczne do ważności sakramentów. Żaden pretekst nie może usprawiedliwić użycia jakichkolwiek innych napojów, które nie stanowią ważnej materii"[[9]]. Przepis ten został także powtórzony przez OWMR nr 322: "wino do celebrowania Eucharystii powinno być z owocu winnego krzewu (por. Łk 22, 18), naturalne i czyste, to jest bez jakichkolwiek dodatków obcych substancji".
7. Kongregacja Doktryny Wiary dnia 2.8.1922 roku wyraziła zgodę na siarkowanie wina – inaczej sulfitację, która polega na wprowadzeniu do moszczu lub wina pewnej ilości gazowanego SO2 (kwasu siarkowego), lub jego soli (siarczynu lub pirosiarczynu) hamującego rozwój drożdży dzikich i innych niepożądanych drobnoustrojów, ale nie niszczącego drożdży szlachetnych[[10]]. Siarkowanie wina służy też jego utrwalaniu, gdyż kwas siarkowy jest środkiem konserwującym. Dodatki, których celem jest konserwacja wina, są dozwolone i nie naruszają ani ważności, ani godziwości materii. Siarkowanie, to normalny proces produkcji wina. Całkowicie pozbawione siarczynów wina właściwie nie istnieją[[11]].
Ponadto Kongregacji Nauki Wiary z dnia 6.5.1974 roku wyraziła zgodę na używanie do Mszy Świętej również wina słodzonego na sucho, o ile dodatek ten był konieczny do celów czysto konserwujących i nie zmienia substancji wina[[12]]. Z tego wynika, że wzbogacanie (nasycanie) wina mszalnego może następować tylko jako szaptalizacja, tzn. słodzenie na sucho niesfermentowanym sokiem winogronowym. Powinno posiadać co najmniej 73° Oechsli tzn. 212 g na litr naturalnego cukru resztkowego. Słodzenie na mokro to znaczy cukrem jest wyraźnie zakazane do przygotowania wina mszalnego.
8. Obowiązkiem jest nabywanie wina mszalnego u upoważnionego przez kurię diecezjalną producenta wina mszalnego, względnie dystrybutora, którzy przed swoim biskupem złożyli przyrzeczenie, że wytwarzane lub rozprowadzane przez nich wino spełnia wszystkie warunki stawiane co do wina mszalnego, czyli że zostało wyprodukowane nie naruszając prawa winiarskiego obowiązującego w ich kraju oraz zgodnie z prawem kościelnym. W celu zapewnienia łańcucha zaufania od producenta poprzez dystrybutora aż do sprowadzającego, nakazana jest formalna autoryzacja odnośnie do firm względnie osób. Konkretną formę tej autoryzacji ustalają samodzielnie poszczególne kurie diecezjalne. To oznacza, że dystrybucją wina na terenie diecezji mogą zajmować się tylko te osoby bądź firmy, które otrzymały odpowiednie pozwolenie i zostały dopuszczone przez biskupa miejsca. Taki sposób postępowania podyktowany jest troską o zapewnienie ważnej, dozwolonej i godziwej materii Najświętszej Ofiary, jaką jest wino mszalne. Autoryzacja producenta wina mszalnego względnie dystrybutora poprzez jedną diecezję ma ważność dla wszystkich pozostałych. Wszystkie szczegółowe zagadnienia, jak: liczba autoryzowanych producentów wina mszalnego, handlowców i sprzedawców regulacja odnośnie do wystąpienia lub zmiany osób składających przyrzeczenie wierności oraz podobne zagadnienia regulują poszczególne kurie diecezjalne.
9. Wino rozlewane do butelek przez producentów mające etykietę urzędu państwa, które przeprowadza weryfikację prawdziwości wina, nie daje jeszcze żadnej pewności, że zostało wyprodukowane zgodnie z przepisami prawa kościelnego i może być użyte jako wino mszalne. Dlatego na butelce obok państwowego potwierdzenia niezbędna jest także etykieta w języku polskim : "wino mszalne wyprodukowane zgodnie z zarządzeniem dotyczącym użycia wina do celebrowania Eucharystii przez zaprzysiężonego winiarza. Sprowadzający........."
10. Potrzebna jest także odpowiednia formacja duchowieństwa celem pogłębienia jego świadomości oraz wzbudzenia poczucia odpowiedzialności za to, aby materia używana do Eucharystii spełniała wszystkie warunki nie tylko ważnego, ale i godziwego sprawowania Mszy Świętej. Chodzi o wyrobienie odpowiedzialności u osób duchownych, aby nabywali wino z pewnych źródeł, a więc wskazanych przez biskupa miejsca i aby wino to było jak najlepsze.
11. W celu większej kontroli nad materią Eucharystii w Kościele w naszym kraju postuluje się stworzenie ogólnopolskiego rejestru wszystkich producentów, importerów i dystrybutorów hostii i wina mszalnego. Tylko te firmy i osoby, które znajdą się w takim rejestrze będą miały prawo do dystrybucji materii sakramentu Eucharystii.
Sytuacje szczególne
12. Osoby chore na celiakię, które nie mogą spożywać glutenu – czyli białka roślinnego zawartego w chlebie – mogą przyjmować Komunię Świętą pod postacią wina lub korzystać ze specjalnie przygotowanych hostii zawierających niewielką ilość glutenu. W przygotowaniu takich hostii należy stosować następujące zasady:
"Jeśli chodzi o pozwolenie na użycie chleba z niewielką zawartością glutenu:
A. Może być ona udzielona przez Ordynariuszy prezbiterom i świeckim chorym na celiakię, po wcześniejszym przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego.
B. Warunki ważności materii: 1) specjalne hostie «quibus glutinum ablatum est» są materią nieważną; 2) są natomiast materią ważną, jeśli jest w nich obecna ilość glutenu wystarczająca do otrzymania wypieku chleba, nie zostały dodane materie obce, zaś postępowanie zastosowane do ich otrzymania w żadnym wypadku nie zmienia istoty chleba"[[13]].
Biskupi polscy w nocie z 30 kwietnia 2004 roku zachęcali osoby chore na celiakię do przyjmowania Komunii Świętej pod postacią wina[[14]]. Na Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski w dniu 11 marca 2009 roku zezwolili na używanie hostii niskoglutenowych, wypiekanych w firmach posiadających kościelny certyfikat.
Wypiek hostii z niewielką ilością glutenu wymaga specjalizacji w tej dziedzinie.
Hostie niskoglutenowe należy konsekrować na oddzielnej patenie. Przed udzieleniem Komunii Świętej osobom chorym na celiakię szafarz powinien wypuryfikować palce, gdyż nawet bardzo małe cząsteczki chleba, pozostające na palcach podczas podnoszenia Hostii lub udzielania Komunii Świętej, zawierają szkodliwą ilość glutenu.
13. Prezbiterzy, którzy nie mogą spożywać Komunii Świętej pod postacią wina, mogą otrzymać od własnego Ordynariusza pozwolenie na używanie moszczu ("mustum") z winogron. "Przez «mustum» rozumie się świeży winny sok lub także sok przechowywany, zatrzymując jego fermentację (przez zamrożenie lub inne metody, które nie zmieniają jego natury)". Gdy prezbiterzy ci sprawują Eucharystię w koncelebrze, przyjmują Komunię Świętą «per intinctionem»[[15]].
Przypisy
1 KKK nr 1324.
2 Por. KPK, kan. 899 § 1.
3 Por. KPK, kan. 924 § 2.
4 Por. OWMR nr 320.
5 Instrukcja Redemptionis Sacramentum nr 48.
6 Instrukcja Inaestimabile Donum, nr 8.
7 Por. KPK, kan. 924 § 3.
8 Por. nr 322.
9 Instrukcja Redemptionis Sacramentum nr 50.
10 Leges Ecclesiae, t.1, X. Ochoa (red.), Romae 1966, s. 492-493; F. Bączkowicz, Podręcznik prawa kanonicznego, t. 2, s. 26, przyp.16.
11 Odnośnie do określonej ilości SO2 w zależności od ilości cukru resztkowego w prawie winiarskim krajów Unii Europejskiej generalnie przedstawia się to następująco:
- wino białe poniżej 5g cukru na litr / 200 mg SO2/L, a powyżej 5g cukru na litr /250mgSO2/L.
- wino czerwone poniżej 5g cukru na litr / 150 mg SO2/L, powyżej 5g cukru na litr / 200 mg SO2
12 Dekret Kongregacji Nauki Wiary z dnia 6 maja1974 roku (Prot. Nr 412/57).
13 Dekret Kongregacji Nauki Wiary z dnia 19 czerwca 1995 roku, "Anamnesis" 10 (2004), nr 36, s. 20.
14 Por. Nota Konferencji Episkopatu Polski z 30 kwietnia 2004, "Anamnesis" 10 (2004), nr 39, s. 36.
15 Por. Dekret Kongregacji Nauki Wiary z dnia 19 czerwca 1995 roku, "Anamnesis" 10 (2004), nr 36, s. 20-21.
WZORY FORMULARZY PRZYRZECZENIA
Przyrzeczenie
firmy: Jan Kowalski
ul. Polna 12
87-800 Włocławek
------------------------------------------------------------------------------------------------- jako producent hostii i komunikantów
"ja, Jan Kowalski
oświadczam, iż przy wypiekaniu hostii i komunikantów będę przestrzegał dyscypliny kościelnej dotyczącej materii Eucharystii. Według nauki Kościoła zawartej w KPK kan. 924§2 "tylko chleb pszenny jest ważną materią Eucharystii". "Chleb powinien być czysto pszenny i świeżo wypieczony i niekwaszony, zgodnie ze starożytną tradycja Kościoła łacińskiego " (OWMR nr 320). Zgodnie z powyższym wymaganiem Kościoła zobowiązuję się do tradycyjnej metody wypieku materii na Eucharystię składającej się z mąki pszennej i wody bez dodawania do nich konserwantów i utrwalaczy.
podpis…………..
Uwierzytelnia się powyższy podpis:
Włocławek, dnia 5 listopada 2012 r.
……………..pieczęć………....................................podpis biskupa miejsca
Przyrzeczenie
firmy: Jan Kowalski
ul. Polna 12, 87-800 Włocławek
jako: dostawca wina mszalnego
Ja – Jan Kowalski, właściciel firmy zajmującej się handlem wina, przyrzekam, że podczas wykonywania zamówień na wina mszalne, będę dostarczał tylko te wina, które będą pochodziły z wiadomych szczepów winnych, wiadomego miejsca produkcji, pochodzenia i tylko od takich producentów wina mszalnego, którzy są zaprzysiężeni, że przy jego produkcji przestrzegają norm prawa winiarskiego swojego kraju i spełniają zasady podane przez Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów.
………podpis…………………………
Za zgodność podpisu:
…………………, dnia 5 listopada 2012 r.
……pieczęć ……………………………………….podpis biskupa miejsca
Przyrzecznie
firmy: Jan Kowalski
ul. Polna 12, 87-800 Włocławek
jako: producent wina mszalnego
Ja – Jan Kowalski, oświadczam, iż jako właściciel firmy produkującej wino mszalne, przestrzegał będę norm prawa winiarskiego mojego kraju oraz dyscypliny i przepisów Kościoła dotyczących materii Eucharystii, zawartych w Prawie kanonicznym oraz wypowiedziach Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów.
………podpis…………………………
Za zgodność podpisu:
…………………, dnia 5 listopada 2012 r.
……pieczęć ……………………………………….podpis biskupa
Diecezja Włocławska Włocławek, dnia ………
Kuria Diecezjalna
ul. Gdańska 2/4
87-800 Włocławek
Licencja dla dostawcy wina mszalnego
Szanowny Pan…………
na podstawie złożonej przysięgi w dniu ……. …. w Parafii Katolickiej ……….gdzie zobowiązał się Pan jako dostawca wina mszalnego do dostarczania win do sprawowania Eucharystii z wiadomych szczepów winnych, wiadomego miejsca produkcji, pochodzenia i producentów wina mszalnego, którzy są zaprzysiężeni, że przy produkcji win mszalnych przestrzegają norm prawa winiarskiego swojego kraju i spełniają zasady podane przez Kongregację Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, uznaję Pana za dostawcę wina mszalnego w diecezji ………… (np. Diecezji Włocławskiej).
Niniejsza licencja jest ważna do dnia …….
pieczęć ………………….
podpis biskupa…………….