Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów

Ogólne wprowadzenie do Lekcjonarza mszalnego (wyd. 2)

21.01.1981

Informacje o dokumencie

Dokument oczekuje na sprawdzenie
  • Źródło przedstawianego tekstu: LM 2015 (skan)
  • Uwagi do tekstu: Nowe tłumaczenie 2011-2015. Redakcja tytułów: D.O.
  • Uwaga: W tekście mogą zdarzyć się literówki (skan). Należy konsultować z tekstem opublikowanym.
Wstęp
Rozdział I
Ogólne zasady celebracji liturgicznej słowa Bożego
1. Niektóre uwagi wstępne
a) Znaczenie słowa Bożego w celebracji liturgicznej
1. O znaczeniu słowa Bożego, jak również o zastosowaniu Pisma Świętego w odnowionej liturgii znajdujemy dużo cennych wypowiedzi w dokumentach Soboru Watykańskiego II[[1]], w nauczaniu papieży[[2]], jak też w różnych dokumentach opublikowanych po Soborze przez urzędy Stolicy Świętej[[3]]. Ponadto niektóre ważniejsze zasady zostały podane i zwięźle wyjaśnione we Wprowadzeniu teologiczno-pastoralnym do pierwszego wydania Lekcjonarza mszalnego z roku 1969[[4]].
Ponieważ zaś w związku z przygotowaniem nowego wydania tegoż Lekcjonarza z różnych stron napływały prośby o dokładniejsze przedstawienie tych zasad, opracowano obszerniejsze i bardziej odpowiadające potrzebom ujęcie Wprowadzenia. jest w nim mowa najpierw o związku między słowem Bożym i czynnością liturgiczną[[5]], następnie bardziej szczegółowo o słowie Bożym w sprawowaniu Mszy Świętej, wreszcie zostaje przedstawiona ostateczna struktura Lekcjonarza.
b) Nazwy używane na określenie słowa Bożego
2. Chociaż wydaje się, że pilna jest potrzeba uściślenia terminów w tej dziedzinie, w tym Wprowadzeniu w celu osiągnięcia większej jasności i przejrzystości będziemy się posługiwać nazwami używanymi w dokumentach tak samego Soboru, jak i posoborowych, natomiast księgi spisane pod natchnieniem Ducha Świętego nazywać będziemy bądź Pismem Świętym, bądź słowem Bożym, unikając jednak pomieszania nazw i ich treści[[6]].
c) Liturgiczne znaczenie słowa Bożego
3. Wielorakie skarby jednego słowa Bożego w godny podziwu sposób zostają udostępnione w różnych obchodach i w różnych zgromadzeniach wiernych, którzy uczestniczą w tych obchodach: kiedy upamiętniamy rozwój misterium Chrystusa w cyklu roku liturgicznego, gdy sprawujemy sakramenty i sakramentalia Kościoła lub też gdy poszczególni wierni odpowiadają na wewnętrzne działanie w nich Ducha Świętego[[7]]. Sprawowanie liturgii bowiem, które opiera się na słowie Bożym i jest nim przeniknięte, staje się nowym wydarzeniem ubogacającym to samo słowo nową interpretacją i skutecznością. Tak Kościół w liturgii zachowuje wiernie ten sposób odczytywania i wyjaśniania Pisma Świętego, jaki zastosował sam Chrystus, który wzywał do badania całego Pisma Świętego od "dzisiaj" swego wydarzenia[[8]].
2. Celebracja liturgiczna słowa Bożego
a) Właściwości słowa Bożego w czynności liturgicznej
4. Nie w jeden tylko sposób słowo Boże jest głoszone w czasie sprawowania liturgii[[9]] i nie zawsze z taką samą skutecznością dociera do serc słuchaczy; zawsze jednak Chrystus jest obecny w swoim słowie[[10]], Ten, który urzeczywistniając misterium zbawienia, uświęca ludzi i oddaje ojcu doskonałą chwałę[[11]].
Uczestnictwo w zbawieniu, które słowo Boże nieustannie przypomina i urzeczywistnia, osiąga swoją pełnię w czynności liturgicznej, tak że sprawowanie liturgii staje się ciągłym, pełnym i skutecznym głoszeniem słowa Bożego.
Słowo Boże nieustannie głoszone w liturgii jest ciągle żywe i skuteczne[[12]] dzięki mocy Ducha Świętego oraz objawia czynną miłość ojca w jej niesłabnącej skuteczności względem ludzi.
b) Słowo Boże w sprawowaniu zbawienia
5. Kiedy Kościół w sprawowaniu liturgii czyta zarówno Stary, jak i Nowy Testament, zwiastuje jedno i to samo misterium Chrystusa. W Starym Testamencie kryje się bowiem Nowy, a w Nowym Testamencie odsłania się Stary[[13]]. Chrystus jest ośrodkiem i pełnią zarówno całego Pisma Świętego, jak i całej liturgii[[14]], trzeba więc, aby z jego źródeł czerpali wszyscy, którzy szukają zbawienia i życia.
Im głębiej przeżywa się sprawowanie liturgii, tym głębiej docenia się znaczenie słowa Bożego; to, co mówimy o liturgii, może być odniesione także do słowa Bożego, ponieważ i w liturgii, i w słowie Bożym wspomina się i we właściwy obojgu sposób uobecnia misterium Chrystusa.
c) Słowo Boże a uczestnictwo wiernych w liturgii
6. W czynności liturgicznej Kościół z wiarą wypowiada to samo "Amen", jakie raz po wszystkie wieki wyraził Chrystus, Pośrednik między Bogiem i ludźmi, kiedy przelał swoją krew, aby przypieczętować w Duchu Świętym nowe przymierze[[15]].
Kiedy więc Bóg wypowiada swoje słowo, zawsze oczekuje odpowiedzi, która jest słuchaniem i uwielbieniem "w Duchu i prawdzie" (J 4, 23). Duch Święty bowiem sprawia, że ta odpowiedź jest skuteczna, tak iż słowa usłyszane w czynności liturgicznej znajdują również wykonanie w życiu, zgodnie z upomnieniem: "Wprowadzajcie słowo w czyn, a nie bądźcie tylko słuchaczami" (Jk 1, 22).
Postawy ciała, gesty i słowa, w których wyraża się czynność liturgiczna i uzewnętrznia się uczestnictwo wiernych, nabierają znaczenia nie tylko na podstawie ludzkiego doświadczenia, z którego pochodzą, lecz ze słowa Bożego i ekonomii zbawienia, do której się odnoszą. Dlatego też wierni tym lepiej uczestniczą w liturgii, im ściślej jednoczą się przez słuchanie słowa Bożego, głoszonego podczas jej sprawowania, z samym słowem Boga Wcielonym w Chrystusie. Dzięki temu w życiu i postępowaniu starają się zachować to, co sprawowali w liturgii, i na odwrót, ze sprawowaniem liturgii usiłują łączyć to, co stanowiło treść ich życia[[16]].
3. Słowo Boże w życiu Ludu Przymierza
a) Słowo Boże w życiu Kościoła
7. Słuchanie słowa Bożego przyczynia się do budowania i wzrostu Kościoła. Godne podziwu dzieła, jakich Bóg niegdyś dokonał w dziejach zbawienia, prawdziwie uobecniają się w sposób mistyczny w znakach liturgii. A Bóg korzysta ze zgromadzenia wiernych sprawujących liturgię, aby Jego słowo rozszerzało się i rozsławiało i aby Jego imię było czczone pośród narodów[[17]].
Ilekroć więc Kościół, zgromadzony przez Ducha Świętego na sprawowaniu liturgii[[18]], przepowiada i głosi słowo Boże, ukazuje się jako nowy lud, w którym przymierze niegdyś zawarte staje się doskonałe i ostateczne. Wszyscy zaś chrześcijanie, którzy przez chrzest i bierzmowanie w Duchu Świętym stali się zwiastunami słowa Bożego, dzięki otrzymanej łasce słuchania winni to słowo Boże głosić w Kościele i w świecie, przynajmniej przez świadectwo swojego życia.
Słowo Boże głoszone podczas sprawowania Bożych misteriów odnosi się nie tylko do obecnego stanu rzeczy, lecz także ogarnia przeszłość i przyszłość oraz wzbudza w nas tak głęboką nadzieję i pragnienie, że żyjąc na tym przemijającym świecie, powinniśmy podążać sercem tam, gdzie jest prawdziwa wartość[[19]].
b) Słowo Boże wyjaśniane przez Kościół
8. Z woli Chrystusa nowy Lud Boży odznacza się przedziwną różnorodnością członków. Także w odniesieniu do słowa Bożego poszczególnym członkom przysługują różne obowiązki i funkcje: wierni słuchają słowa i rozważają, ale tylko ci je wyjaśniają, do których należy posługa nauczania wynikająca ze święceń albo którym ta posługa została specjalnie powierzona.
W ten sposób Kościół poprzez nauczanie, życie i liturgię utrwala i przekazuje wszystkim pokoleniom wszystko to, czym jest i w co wierzy, a w miarę upływu wieków nieustannie zdąża do pełni prawdy, aż słowo Boże urzeczywistni się w nim w sposób doskonały[[20]].
c) Związek między głoszeniem słowa Bożego i działaniem Ducha Świętego
9. Aby jednak usłyszane słowo Boże mogło przynieść owoc w sercach, potrzebne jest działanie Ducha Świętego, którego natchnienie i pomoc sprawia, iż słowo Boże staje się podstawą czynności liturgicznej oraz normą i podtrzymaniem całego życia.
Działanie Ducha Świętego nie tylko uprzedza całą czynność liturgiczną, towarzyszy jej i przedłuża ją, lecz także zaszczepia w sercu każdego[[21]] to, co podczas proklamacji słowa Bożego jest głoszone całemu zgromadzeniu wiernych, a umacniając jedność wszystkich, podtrzymuje różne dary łaski i dodaje siły do wypełnienia wielu zadań.
d) Głęboka więź słowa Bożego i misterium eucharystycznego
10. Kościół zawsze otaczał i pragnie otaczać słowo Boże i misterium eucharystyczne tą samą czcią, choć nie tym samym kultem. Idąc za przykładem swego Założyciela nigdy nie zaprzestał sprawowania paschalnego misterium, lecz gromadził się, aby czytać to, "co we wszystkich Pismach odnosiło się do Niego" (Łk 24, 27), oraz urzeczywistniać dzieło zbawienia przez sprawowanie pamiątki Pańskiej i sakramentów. albowiem "posługa sakramentalna wymaga przepowiadania słowa, ponieważ są to sakramenty wiary, która rodzi się ze słowa i nim się karmi"[[22]].
Kościół duchowo karmi się przy dwóch stołach[[23]]: przy stole słowa bardziej się uczy, przy stole eucharystycznym bardziej się uświęca. Słowo Boże zwiastuje przymierze między Bogiem i ludźmi, w Eucharystii zaś to nowe i wieczne przymierze odnawia się. Poprzez słowa przypominane są dzieje zbawienia, w Eucharystii te same dzieje ukazuje się w sakramentalnych znakach liturgii.
Dlatego też zawsze trzeba mieć na uwadze to, że słowo Boże, odczytywane i głoszone przez Kościół w liturgii, prowadzi do ofiary przymierza i uczty łaski, to jest do Eucharystii jako do swojego celu. Sprawowanie Mszy Świętej, w której słucha się słowa oraz ofiaruje i przyjmuje Eucharystię, stanowi jeden akt kultu[[24]], przez który składa się Bogu pochwalną ofiarę, a człowiekowi udziela pełni odkupienia.
Część pierwsza
Słowo Boże w sprawowaniu Mszy Świętej
Rozdział II
Sprawowanie liturgii słowa w Mszy Świętej
1. Części liturgii słowa i związane z nimi obrzędy
11. "Główną część liturgii słowa stanowią czytania wzięte z Pisma Świętego oraz wykonywane między nimi śpiewy; homilia zaś, wyznanie wiary i modlitwa powszechna, czyli modlitwa wiernych, są rozwinięciem i zakończeniem liturgii słowa"[[25]].
a) Czytania biblijne
12. W sprawowaniu Mszy Świętej nie może brakować czytań biblijnych ani śpiewów zaczerpniętych z Pisma Świętego; nie wolno ich ani skracać, ani też, co byłoby jeszcze gorsze, zastępować żadnymi tekstami niebiblijnymi[[26]]. Przez swoje słowo bowiem przekazane na piśmie dotąd "Bóg przemawia do swego ludu"[[27]], a Lud Boży przez długotrwałe korzystanie z Pisma Świętego pod wpływem światła wiary staje się posłuszny Duchowi Świętemu oraz zdolny do tego, aby życiem i postępowaniem dawać o Chrystusie świadectwo wobec świata.
13. Czytanie Ewangelii stanowi szczyt liturgii słowa, do którego przygotowują zgromadzenie inne czytania, w tradycyjnym porządku przebiegającym od starego do nowego Przymierza.
14. Sam sposób, w jaki lektorzy czytają: głośno, wyraźnie i mądrze, przyczynia się najpierw do właściwego przekazania zgromadzeniu słowa Bożego przez czytania. Czytania wzięte z zatwierdzonych wydań[[28]], zgodnie z właściwością różnych języków, mogą być śpiewane, tak jednak, aby śpiew nie zaciemniał słów, lecz raczej je uwydatniał. Jeśli wypadnie śpiewać je w języku łacińskim, należy zastosować melodie podane w Porządku śpiewów mszalnych[[29]].
15. W liturgii słowa mogą być stosowane krótkie i przejrzyste zachęty przed czytaniami, zwłaszcza przed pierwszym. Trzeba mieć na uwadze ich formę literacką: powinny one być proste, wierne tekstowi, krótkie, starannie przygotowane oraz w różny sposób dostosowane do tekstu, do którego mają wprowadzać[[30]].
16. W czasie sprawowania Mszy Świętej z ludem czytania należy wykonywać zawsze z ambony[[31]].
17. Wśród obrzędów liturgii słowa należy szczególnie uważać na cześć należną czytaniu Ewangelii[[32]]. Jeżeli jest Ewangeliarz, który w obrzędach wstępnych został przyniesiony procesjonalnie przez diakona lub lektora[[33]], jest rzeczą bardzo odpowiednią, aby został wzięty z ołtarza[[34]] przez diakona lub, gdy go nie ma, przez prezbitera i aby został przyniesiony do ambony w procesji, w której przed diakonem lub prezbiterem idą usługujący ze świecami i kadzidłem lub, jeśli jest taki zwyczaj, z innymi oznakami czci. Wierni stoją i wykonując aklamacje na cześć Pana, oddają hołd księdze Ewangelii. Diakon mający odczytać Ewangelię, pochylony przed celebransem, prosi o błogosławieństwo i otrzymuje je. Kiedy zaś nie ma diakona, prezbiter pochylony przed ołtarzem modli się po cichu słowami: Wszechmogący Boże, oczyść serce i wargi moje...[[35]].
Ten, kto odczytuje Ewangelię, z ambony pozdrawia stojący lud, zapowiada tytuł czytania, czyniąc znak krzyża na księdze, na czole, ustach i piersi, następnie, jeśli używa się kadzidła, okadza księgę, po czym wygłasza Ewangelię. Po jej odczytaniu całuje księgę, wypowiadając po cichu przepisane słowa.
Wypada, aby pozdrowienie, zapowiedź tytułu: "Słowa Ewangelii według Świętego N." oraz końcowa aklamacja "Oto słowo Pańskie" były śpiewane, by zgromadzenie mogło również odpowiedzieć śpiewem, choćby Ewangelia była tylko czytana. W ten sposób ukazuje się znaczenie czytania Ewangelii i rozbudza się wiarę słuchających.
18. Formuła wypowiadana po zakończeniu czytań: "Oto słowo Boże", "Oto słowo Pańskie" może być śpiewana także przez kantora nie będącego lektorem, który czytał; wszyscy zaś odpowiadają aklamacją. W ten sposób zgromadzenie oddaje cześć słowu Bożemu, przyjmowanemu z wiarą i w duchu dziękczynienia.
b) Psalm responsoryjny
19. Psalm responsoryjny, zwany także graduałem, będąc "integralną częścią liturgii słowa"[[36]], ma wielkie znaczenie liturgiczne i pastoralne. Dlatego też wierni powinni być ustawicznie pouczani o sposobie przyjmowania słowa Boga przemawiającego w psalmach oraz o zmienianiu tychże psalmów w modlitwę Kościoła. Można to będzie z pewnością łatwiej osiągnąć, "gdy sami duchowni będą mieli głębsze zrozumienie psalmów według tego znaczenia, jakie im nadaje liturgia, i przez odpowiednią katechezę przekażą je wszystkim wiernym"[[37]].
Pewną pomocą mogą tu być krótkie wyjaśnienia wskazujące na motywy wyboru danego psalmu oraz na związek psalmu i refrenu z czytaniami.
20. Psalm responsoryjny winien być z zasady śpiewany. Można stosować dwa sposoby śpiewania psalmu po pierwszym czytaniu: sposób responsoryjny i sposób ciągły. Sposób responsoryjny, któremu w miarę możliwości należy przyznać pierwszeństwo, polega na tym, że psałterzysta, czyli kantor, śpiewa wersety psalmu, całe zaś zgromadzenie uczestniczy przez powtarzanie odpowiedzi (responsum). Sposób ciągły polega na tym, że psalm jest śpiewany bez odpowiedzi ze strony wspólnoty, która tylko słucha śpiewu, przez psałterzystę, czyli kantora, albo przez wszystkich razem.
21. Śpiew psalmu albo nawet samej odpowiedzi bardzo dopomaga w zrozumieniu duchowego znaczenia psalmu oraz ułatwia rozmyślanie nad jego treścią.
W każdej kulturze należy wykorzystać wszystkie środki sprzyjające ożywieniu śpiewu zgromadzenia, a zwłaszcza stosować możliwości przewidziane w Lekcjonarzu co do odpowiedzi na różne okresy liturgiczne[[38]].
22. Jeśli po czytaniu nie śpiewa się psalmu, należy go recytować w sposób sprzyjający rozważaniu słowa Bożego[[39]].
Psałterzysta lub kantor śpiewa lub recytuje psalm responsoryjny na ambonie[[40]].
c) Aklamacja przed czytaniem Ewangelii
23. Także "Alleluja" lub odpowiednio do okresu liturgicznego werset przed Ewangelią jest obrzędem czy aktem samoistnym[[41]], poprzez który zgromadzenie wiernych przyjmuje Pana mającego do niego przemawiać, pozdrawia Go oraz wyraża śpiewem swoją wiarę.
Aklamacja "Alleluja" i werset przed Ewangelią winny być śpiewane, podczas gdy wszyscy stoją. Nie tylko jednak kantor, który intonuje, lub tylko schola, lecz cały lud winien jednogłośnie śpiewać[[42]].
d) Homilia
24. Homilia, w której w ciągu roku liturgicznego na podstawie tekstu świętego wykłada się tajemnice wiary i zasady chrześcijańskiego życia, stanowi część liturgii słowa[[43]]; począwszy od ogłoszenia konstytucji o liturgii Soboru Watykańskiego II bardzo jest zalecana, a nawet w niektórych przypadkach nakazana. Homilia, którą z zasady winien wygłaszać przewodniczący zgromadzenia[[44]], w sprawowaniu Mszy Świętej zmierza do tego, by głoszone słowo Boże wraz z liturgią eucharystyczną stawało się "przepowiadaniem przedziwnych dzieł Bożych w historii zbawienia, czyli w misterium Chrystusa"[[45]]. Albowiem paschalne misterium Chrystusa, głoszone w czytaniach i homilii, urzeczywistnia się przez ofiarę Mszy Świętej[[46]]. Chrystus zaś jest zawsze obecny i działa w przepowiadaniu swojego Kościoła[[47]].
Homilia więc, będąc wyjaśnieniem słowa Pisma Świętego, które zostało odczytane, czy też jakiegoś tekstu liturgicznego[[48]], winna prowadzić wspólnotę wiernych do czynnego sprawowania Eucharystii, tak "aby przestrzegali w życiu zobowiązań płynących z sakramentu, który z wiarą przyjęli"[[49]]. Dzięki temu żywemu wykładowi zarówno odczytane słowo Boże, jak i liturgiczne obrzędy Kościoła mogą osiągnąć większą skuteczność, jeżeli homilia jest prawdziwie owocem rozmyślania, jeśli jest dobrze przygotowana, niezbyt długa ani zbyt krótka i jeśli jest skierowana do wszystkich obecnych, także do dzieci i ludzi niewykształconych[[50]].
W Mszy Świętej koncelebrowanej homilię z zasady wygłasza główny celebrans albo jeden z koncelebransów[[51]].
25. W określonych dniach, mianowicie w niedziele i święta obowiązujące, także w Mszach sprawowanych wieczorem poprzedniego dnia, homilia winna być wygłaszana we wszystkich Mszach Świętych odprawianych z udziałem ludu[[52]] "i nie wolno jej opuszczać bez poważnej przyczyny" (KPK 1983, kan. 767 § 2). Homilię należy wygłaszać także w Mszach z udziałem dzieci i małych grup specjalnych[[53]].
Bardzo zaleca się głoszenie homilii w dni powszednie Adwentu, Wielkiego Postu i okresu Wielkanocy dla wiernych, którzy regularnie uczestniczą w Mszy Świętej, a także w inne święta i przy okazjach, w których lud liczniej gromadzi się w kościele[[54]].
26. Kapłan celebrujący wygłasza homilię przy krześle, stojąc lub siedząc, albo na ambonie[[55]].
27. Od homilii należy odróżnić podawane ludowi krótkie ogłoszenia, które winny mieć miejsce po modlitwie po Komunii[[56]].
e) Milczenie
28. Liturgia słowa winna być tak sprawowana, aby sprzyjała medytacji; trzeba więc starannie unikać wszelkiego pośpiechu, który utrudnia skupienie. Dialog między Bogiem i ludźmi, odbywający się pod natchnieniem Ducha Świętego, wymaga krótkich chwil ciszy, dostosowanych do potrzeb zgromadzenia, aby wierni mogli przyjąć do serca słowo Boże i przygotować na nie odpowiedź przez modlitwę.
Owe chwile ciszy w liturgii słowa można z pożytkiem zachować na przykład przed rozpoczęciem samej liturgii słowa, po pierwszym i drugim czytaniu, wreszcie po homilii[[57]].
f ) Wyznanie wiary
29. Symbol, czyli wyznanie wiary, odmawiane zgodnie z przepisami, w sprawowaniu Mszy Świętej zmierza do tego, aby zgromadzona wspólnota wyraziła zgodę i odpowiedź na słowo Boże, usłyszane w czytaniach i homilii, oraz w formie zatwierdzonej przez Kościół przypomniała sobie zasady wiary, zanim w Eucharystii zacznie sprawować tajemnicę wiary[[58]].
g) Modlitwa powszechna, czyli modlitwa wiernych
30. W świetle słowa Bożego, na które zgromadzenie wiernych w pewien sposób odpowiada, zanosi się w modlitwie powszechnej błagania w potrzebach całego Kościoła i miejscowej wspólnoty, za zbawienie świata, za ludzi cierpiących z powodu wszelkich trudności oraz za różne grupy osób.
Diakon albo ktoś z usługujących, albo niektórzy wierni pod przewodnictwem celebransa podają zgromadzeniu krótkie i w duchu mądrej wolności ułożone prośby, poprzez które "lud, spełniając swój urząd kapłański, modli się za wszystkich ludzi"[[59]] i tak, dopełniając w sobie owoców liturgii słowa, przechodzi do godniejszego sprawowania liturgii eucharystycznej.
31. Celebrans kieruje modlitwą powszechną z miejsca przewodniczenia, intencje zaś wypowiadane są z ambony[[60]].
Zgromadzeni wierni uczestniczą w modlitwie w postawie stojącej, wypowiadając lub śpiewając wspólnie wezwanie po każdej z wygłoszonych intencji albo modląc się w ciszy[[61]].
2. Warunki wymagane do właściwego sprawowania liturgii słowa
a) Miejsce głoszenia słowa Bożego
32. We wnętrzu Kościoła winno się znajdować miejsce podwyższone, stałe, dogodne i okazałe, odpowiadające godności słowa Bożego. Powinno jasno przypominać wiernym, że w Mszy Świętej jest przygotowany zarówno stół słowa Bożego, jak i Ciała Chrystusowego[[62]], winno wreszcie stanowić skuteczną pomoc dla wiernych w uważnym słuchaniu podczas liturgii słowa.
Należy więc starannie przemyśleć, w zależności od struktury każdego kościoła, odpowiednie ustawienie ambony oraz jej związek z ołtarzem.
33. Ambona stosownie do swojej struktury winna być przyozdobiona na sposób stały lub zależnie od okoliczności, przynajmniej w dniach uroczystych.
Ponieważ ambona jest miejscem, z którego usługujący głoszą słowo Boże, z natury swojej winna być zarezerwowana dla czytań, psalmu responsoryjnego i orędzia paschalnego. Homilia zaś i modlitwa wiernych mogą być wygłaszane z ambony z racji ich ścisłego związku z całą liturgią słowa. Jest natomiast mniej odpowiednie, aby na ambonę wchodzili inni usługujący, np. komentator, kantor lub prowadzący śpiew[[63]].
34. Aby ambona mogła dogodnie służyć do sprawowania obrzędów, winna być obszerna, skoro niekiedy musi stać na niej kilku usługujących. Należy także zadbać o to, aby lektorzy mieli na ambonie oświetlenie wystarczające do czytania tekstu i by w razie potrzeby mogli użyć współczesnych środków technicznych zapewniających wiernym dobrą słyszalność.
b) Księgi służące do głoszenia słowa Bożego podczas liturgii
35. Księgi, z których czerpie się czytania słowa Bożego, usługujący, wykonywane przez nich czynności, miejsca i inne rzeczy - wszystko to budzi u uczestników pamięć o obecności Boga przemawiającego do swojego ludu. należy więc zadbać, aby księgi będące w czynności liturgicznej znakami i symbolami nadziemskiej rzeczywistości, były naprawdę godne, ozdobne i piękne[[64]].
36. Ponieważ zwiastowanie orędzia Ewangelii zawsze stanowi szczyt liturgii słowa, tradycja liturgiczna, zarówno zachodnia, jak i wschodnia, podtrzymywała stale pewne rozróżnienie między księgami czytań. Księgę Ewangelii sporządzano z wielką starannością, przyozdabiano i otaczano czcią w odróżnieniu od innej czy innych ksiąg czytań. Ze wszech miar wypada więc, aby i w naszych czasach w katedrach i przynajmniej w większych parafiach i liczniej odwiedzanych Kościołach był pięknie przyozdobiony Ewangeliarz oddzielny od księgi innych czytań. Ewangeliarz ten przekazuje się diakonowi podczas święceń oraz kładzie na głowę elekta i podtrzymuje nad nią w obrzędzie święceń biskupa[[65]].
37. Z racji godności słowa Bożego księgi czytań używane przy sprawowaniu liturgii winny się odróżniać od innych pomocy pastoralnych, np. broszur służących wiernym do przygotowywania czytań lub do osobistej medytacji.
Rozdział III
Obowiązki i posługi w sprawowaniu liturgii słowa w Mszy Świętej
1. Zadania przewodniczącego w liturgii słowa
38. Przewodniczący liturgii słowa, chociaż sam jest słuchaczem słowa Bożego głoszonego przez innych, pozostaje zawsze pierwszą osobą, której zostało powierzone zadanie głoszenia słowa i dzielenia się z wiernymi, szczególnie w homilii, ukrytym w słowie duchowym pokarmem. sam lub przy pomocy innych troszczy się on o zapewnienie odpowiedniego sposobu czytania słowa Bożego, z reguły jednakże pozostawia sobie opracowanie pewnych wyjaśnień mających na celu uważniejsze słuchanie słowa przez wiernych, a zwłaszcza homilii, która ma im ułatwić owocniejsze przyjęcie słowa Bożego.
39. Konieczne jest, aby przede wszystkim ten, kto ma przewodniczyć liturgii, doskonale znał układ lekcjonarza, by umiał pobudzać serca wiernych do przyjęcia owoców słowa Bożego. Trzeba, aby przez modlitwę i studium dostrzegał powiązanie między różnymi tekstami liturgii słowa, tak by wierni dzięki porządkowi czytań właściwie pojmowali misterium Chrystusa i jego zbawcze dzieło.
40. Przewodniczący winien chętnie korzystać z zaproponowanych w lekcjonarzu możliwości wyboru czytań, odpowiedzi, psalmów responsoryjnych, aklamacji przed Ewangelią[[66]], ale winien to czynić w porozumieniu ze wszystkimi zainteresowanymi[[67]] i z uwzględnieniem zdania wiernych w tym, co do nich należy[[68]].
41. Przewodniczący zgromadzenia wykonuje właściwą sobie funkcję i posługę słowa Bożego także wtedy, gdy wygłasza homilię[[69]]. Przez nią bowiem swych braci prowadzi do głębszego rozumienia Pisma Świętego, dusze wiernych otwiera na dziękczynienie za wielkie dzieła Boże, podtrzymuje wiarę obecnych w słowo, które w sprawowaniu liturgii przez Ducha Świętego staje się sakramentem, przygotowuje ich do owocnego przyjęcia komunii świętej, wzywa do podjęcia wymagań życia chrześcijańskiego.
42. Do przewodniczącego należy niekiedy wprowadzenie wiernych w liturgię słowa przez odpowiednie wyjaśnienia przed czytaniami[[70]]. Wyjaśnienia te zapewne pomogą zgromadzeniu w lepszym słuchaniu słowa Bożego; budzą bowiem wewnętrzną postawę wiary i dobrej woli. Funkcję tę może przewodniczący powierzyć także innym osobom, np. diakonowi lub komentatorowi[[71]].
43. Przewodniczący, kierując modlitwą powszechną i w miarę możliwości wiążąc jej wstępną zachętę i końcową modlitwę z czytaniami i homilią danej celebracji, prowadzi wiernych do liturgii eucharystycznej[[72]].
2. Zadanie wiernych w liturgii słowa
44. Słowem Chrystusa Lud Boży gromadzi się, pomnaża i żywi. "Dotyczy to w szczególności liturgii słowa w sprawowaniu Mszy Świętej, w której nierozdzielnie łączy się głoszenie śmierci i zmartwychwstania Pańskiego, odpowiedź słuchającego ludu i sama ofiara, przez którą Chrystus zatwierdził nowe Przymierze we krwi swojej, a w której to ofierze wierni uczestniczą przez modlitwy i przyjmowanie sakramentu"[[73]]. Albowiem "nie tylko podczas czytania tego, «co zostało napisane dla naszego pouczenia» (Rz 15, 4), lecz także wtedy, gdy Kościół modli się, śpiewa lub działa, wiara uczestników wzrasta, a umysły wznoszą się ku Bogu, aby mu oddać duchowy hołd i otrzymać obfitszą łaskę"[[74]].
45. Także dzisiaj zgromadzenie chrześcijan w liturgii słowa, przez słuchanie wynikające z wiary, przyjmuje od Boga słowo przymierza, na które winno z wiarą odpowiedzieć, aby coraz bardziej stawało się ludem nowego Przymierza. Lud Boży ma duchowe prawo obfitego czerpania ze skarbca słowa Bożego: urzeczywistnia się to przez korzystanie z Lekcjonarza mszalnego, homilie i działalność duszpasterską.
Uczestnicząc w sprawowaniu Mszy Świętej, wierni powinni słuchać słowa Bożego z taką wewnętrzną i zewnętrzną czcią, która by ich prowadziła do wzrostu duchowego życia i pozwoliła coraz głębiej wnikać w sprawowane misterium[[75]].
46. Aby wierni mogli ochotnym duchem sprawować pamiątkę Pańską, powinni uwrażliwić się na jedną obecność Chrystusa zarówno w słowie Bożym - "bo gdy w Kościele czyta się Pismo Święte, On sam przemawia" - jak też "zwłaszcza pod postaciami eucharystycznymi"[[76]].
47. Aby słowo Boże mogło być przyjęte i wprowadzone w życie chrześcijan, domaga się żywej wiary[[77]], która budzi się nieustannie przez słuchanie głoszonego słowa Bożego.
Pismo Święte bowiem przede wszystkim w głoszeniu liturgicznym jest źródłem życia i mocy, zgodnie ze świadectwem Apostoła, że Ewangelia jest mocą Bożą ku zbawieniu dla każdego wierzącego[[78]], dlatego umiłowanie Pisma Świętego stanowi źródło siły i odnowy całego Ludu Bożego[[79]]. Konieczne jest przeto, aby wszyscy chrześcijanie nieustannie otwierali się na radosne słuchanie słowa Bożego[[80]]. Kiedy słowo Boże przez Kościół jest głoszone i wprowadzane w praktykę życia, oświeca wiernych pod działaniem Ducha Świętego i pociąga do przeżywania całego misterium Chrystusa Pana[[81]]. Słowo Boże owocnie przyjęte pobudza do nawrócenia serca i do życia jaśniejącego wiarą, zarówno w wymiarze jednostkowym, jak i wspólnotowym[[82]], jest bowiem podtrzymaniem chrześcijańskiego życia i źródłem modlitwy całego Kościoła[[83]].
48. Świadomość głębokiego związku liturgii słowa i liturgii eucharystycznej w sprawowaniu Mszy Świętej będzie prowadzić wiernych do tego, aby uczestniczyli w niej od samego początku[[84]], aby to uczestnictwo było uważne i w miarę możliwości przygotowane przez zdobyte wcześniej głębsze poznanie Pisma Świętego; stąd też będzie płynąć pragnienie rozumienia tekstów czytanych w liturgii oraz gotowość dania na nie odpowiedzi przez śpiew[[85]].
W ten też sposób na słowo Boże usłyszane i rozważane wierni mogą dawać czynną odpowiedź, pełną wiary, nadziei i miłości, przez modlitwę i ofiarowanie samych siebie, nie tylko podczas sprawowania liturgii, lecz także całym życiem chrześcijańskim.
3. Posługi w liturgii słowa
49. Tradycja liturgiczna funkcję czytań biblijnych w Mszy Świętej powierza usługującym: lektorom i diakonowi. Gdy nie ma diakona lub innego kapłana, sam celebrans odczytuje Ewangelię[[86]], a w razie nieobecności także lektora - wszystkie czytania[[87]].
50. Do diakona w mszalnej liturgii słowa należy odczytywanie Ewangelii, a w razie potrzeby wygłaszanie homilii oraz podawanie ludowi intencji modlitwy powszechnej[[88]].
51. "Lektor ma własną funkcję w czasie sprawowania Eucharystii i powinien ją spełniać osobiście, choćby byli obecni duchowni wyższych stopni"[[89]]. Należy szanować posługę lektora powierzoną obrzędem liturgicznym. Jeśli są lektorzy ustanowieni, winni wykonywać przysługującą im funkcję, przynajmniej w niedziele i święta, zwłaszcza w czasie głównej Mszy Świętej. Można im będzie także powierzyć obowiązek służenia pomocą w ułożeniu liturgii słowa, a w razie potrzeby przygotowania innych wiernych, którzy na mocy czasowego upoważnienia wykonują czytania w Mszy Świętej[[90]].
52. Zgromadzenie liturgiczne potrzebuje lektorów, chociażby nie zostali do tej funkcji ustanowieni. Należy się więc starać o to, aby były pewne odpowiednie osoby świeckie, gotowe do wykonywania tej posługi[[91]]. Jeżeli jest więcej lektorów i należy wykonać kilka czytań, wypada je rozdzielić między nich.
53. W Mszach bez diakona wygłaszanie intencji modlitwy powszechnej, zwłaszcza jeśli mają być śpiewane, należy powierzyć kantorowi albo lektorowi, albo komuś innemu[[92]].
54. Inny kapłan, diakon i lektor ustanowiony do pełnienia właściwej mu posługi, gdy wstępują na ambonę celem czytania słowa Bożego w Mszy Świętej z ludem, winni być ubrani w przysługującą im szatę liturgiczną. Ci zaś, którzy pełnią posługę lektora jednorazowo lub nawet stale, mogą wstępować na ambonę w zwykłym stroju, z zachowaniem jednak różnych zwyczajów miejscowych.
55. "Ażeby wierni słuchając natchnionych czytań, przejęli się żywą miłością Pisma Świętego, konieczne jest, aby lektorzy wykonujący tę posługę nadawali się do niej i otrzymali staranne przygotowanie, chociażby nie byli formalnie ustanowieni"[[93]].
Przygotowanie to winno być przede wszystkim duchowe, ale konieczne jest także przygotowanie techniczne. Duchowe przygotowanie zakłada formację przynajmniej w dwóch dziedzinach: biblijnej i liturgicznej. Formacja biblijna zmierza do tego, aby lektorzy potrafili zrozumieć czytania w ich własnym kontekście oraz w świetle wiary pojmować istotną treść orędzia objawienia. Formacja liturgiczna winna lektorom zapewnić pewną znajomość sensu i struktury liturgii słowa oraz związków między liturgią słowa i liturgią eucharystyczną.
Przygotowanie techniczne ma na celu przyswojenie lektorom umiejętności publicznego czytania zarówno żywym głosem, jak i za pomocą współczesnych urządzeń nagłaśniających.
56. Do psałterzysty, czyli wykonującego psalm, należy śpiewanie w sposób responsoryjny lub ciągły psalmu albo innej pieśni biblijnej, graduału i "Alleluja", a także innych śpiewów między czytaniami. może on zależnie od okoliczności sam intonować "Alleluja" i werset[[94]].
Wypada, aby w każdej wspólnocie kościelnej były osoby świeckie zdolne do wypełniania funkcji psałterzysty, a więc odznaczające się umiejętnością śpiewania psalmów, prawidłową wymową i dykcją. To, co wyżej zostało powiedziane o formacji lektorów, odnosi się także do śpiewających psalm.
57. również komentator, który z odpowiedniego miejsca zgromadzeniu wiernych podaje stosowne wyjaśnienia i zachęty, jasne, zwięzłe i przejrzyste, starannie przygotowane, z zasady na piśmie, i wcześniej sprawdzone przez celebransa, wykonuje prawdziwą posługę liturgiczną[[95]].
Część druga
Struktura Lekcjonarza mszalnego
Rozdział IV
Ogólny układ Lekcjonarza mszalnego
1. Duszpasterski cel Lekcjonarza mszalnego
58. Układ czytań, zawarty w Lekcjonarzu Mszału rzymskiego, został opracowany zgodnie z myślą Soboru Watykańskiego II przede wszystkim w celu duszpasterskim. Dla osiągnięcia tego celu zostały gruntownie opracowane i sprecyzowane nie tylko zasady, na których opiera się nowy układ czytań, lecz także poniższe wykazy tekstów. W dziele tym współpracowało wielu pochodzących z całego świata specjalistów w dziedzinie egzegezy, liturgii, katechezy i duszpasterstwa. Lekcjonarz jest owocem tej wspólnej pracy.
Można żywić nadzieję, że długotrwałe czytanie i wyjaśnianie ludowi chrześcijańskiemu Pisma Świętego w czasie sprawowania Eucharystii, dokonywane na podstawie lekcjonarza, w sposób bardzo skuteczny przyczyni się do osiągnięcia celu, jaki raz po raz stawiał Sobór Watykański II[[96]].
59. Przy wprowadzaniu odnowy liturgii postanowiono ułożyć i sporządzić zgodny z wolą i nakazami Soboru Watykańskiego II[[97]] jeden lekcjonarz bogaty w teksty, który zarazem byłby przystosowany do pewnych postulatów i potrzeb Kościołów partykularnych oraz różnych zgromadzeń liturgicznych. Ci, którzy pracowali nad wprowadzeniem dzieła odnowy, starali się o zachowanie liturgicznej tradycji obrządku rzymskiego, zarazem jednak starannie biorąc pod uwagę znaczenie różnych form doboru, układu i wykorzystania czytań biblijnych w innych rodzinach liturgicznych i w niektórych Kościołach partykularnych, korzystając z tego, co potwierdziły dotychczasowe doświadczenia, oraz usiłując uniknąć braków, które istniały w poprzedniej tradycji.
60. Obecny Lekcjonarz mszalny zawiera układ czytań biblijnych zapewniający wiernym poznanie całego słowa Bożego na zasadzie stopniowego wyjaśniania. Dobór i porządek czytań przez cały rok liturgiczny, a zwłaszcza w okresie Wielkanocy, Wielkiego Postu i Adwentu, zmierza do tego, aby wierni stopniowo coraz głębiej poznawali wyznawaną przez siebie wiarę i dzieje zbawienia[[98]]. Dzięki temu układ czytań odpowiada potrzebom i dążeniom ludu chrześcijańskiego.
61. Chociaż czynność liturgiczna sama z siebie nie jest jakąś formą katechezy, zawiera jednak w sobie charakter dydaktyczny, który wyraża się także w Lekcjonarzu Mszału rzymskiego[[99]], tak iż słusznie może być uważana za pedagogiczną pomoc sprzyjającą katechezie.
Lekcjonarz mszalny bowiem w odpowiedni sposób na podstawie Pisma Świętego przedstawia główne czyny i słowa dziejów zbawienia, tak że same dzieje zbawienia, które w licznych ich chwilach i zdarzeniach stopniowo przypomina liturgia słowa, ukazują się wiernym jako proces, który się aktualnie przedłuża poprzez uobecnienie w Eucharystii paschalnego misterium Chrystusa.
62. Duszpasterska użyteczność jednego układu czytań w Lekcjonarzu mszalnym obrządku rzymskiego ujawnia się jeszcze z innego tytułu: wszyscy wierni, zwłaszcza ci, którzy z różnych powodów nie uczestniczą w liturgii zawsze w tym samym zgromadzeniu, wszędzie w określonych dniach i czasach słuchają tych samych czytań i rozmyślają nad ich przystosowaniem do konkretnych okoliczności, także w miejscowościach, w których z powodu braku kapłana diakon lub inna upoważniona przez biskupa osoba przewodniczy celebracji słowa Bożego[[100]].
63. Duszpasterze, którzy na podstawie słowa Bożego pragną dać jakąś szczególną odpowiedź na zapotrzebowanie swoich zgromadzeń, winni nade wszystko pamiętać, że są zwiastunami całego misterium Chrystusa i Ewangelii. Mogą oni korzystać ze zbiorów czytań zaproponowanych w Lekcjonarzu mszalnym zwłaszcza z okazji sprawowania jakiejś Mszy obrzędowej, wotywnej, ku czci świętych lub w różnych okolicznościach. Przy zachowaniu ogólnych zasad istnieją także szczególne możliwości wyboru czytań słowa Bożego w Mszach odprawianych z udziałem grup specjalnych[[101]].
2. Zasady redakcji Lekcjonarza mszalnego
64. Aby Lekcjonarz mszalny mógł osiągnąć zamierzony cel, jego części zostały dobrane i ułożone z uwzględnieniem zarówno następstwa okresów liturgicznych, jak i zasad hermeneutycznych ustalonych przez współczesne badania egzegetyczne.
Wydaje się więc stosowne podanie tutaj zasad, jakie zastosowano przy opracowaniu Lekcjonarza mszalnego.
a) Dobór tekstów
65. Układ czytań w okresach poświęconych obchodzeniu misteriów Chrystusa (Proprium de tempore) jest następujący: na niedziele i święta zostały zaproponowane ważniejsze fragmenty biblijne, tak aby w oznaczonym czasie można było odczytać w zgromadzeniu wiernych znaczną część słowa Bożego. Inna seria tekstów Pisma Świętego, w pewnym sensie uzupełniająca orędzie zbawienia dni świątecznych, jest zaproponowana na dni powszednie. obydwie jednak ważniejsze części lekcjonarza, to znaczy niedzielno-świąteczna i powszednia, pozostają od siebie niezależne. co więcej, układ czytań na niedziele i święta obejmuje cykl trzyletni, układ czytań na dni powszednie - cykl dwuletni. stąd niedzielno-świąteczny układ czytań biegnie niezależnie od codziennego i na odwrót. Dobór czytań w innych częściach lekcjonarza, a więc w obchodach ku czci świętych, w Mszach obrzędowych, w różnych potrzebach, w Mszach wotywnych i za zmarłych, jest oparty na odrębnych zasadach.
b) Dobór czytań na niedziele i święta
66. Lekcjonarz na niedziele i święta odznacza się następującymi cechami:
1. Każda Msza ma trzy czytania: pierwsze ze Starego Testamentu, drugie z Apostoła (to jest z listów albo z Apokalipsy zależnie od okresu roku), trzecie z Ewangelii. Taki dobór czytań ilustruje jedność obu Testamentów i dziejów zbawienia, których ośrodkiem jest Chrystus obecny w swoim misterium paschalnym.
2. Bardziej urozmaicony i obfitszy dobór czytań w niedziele i święta jest zapewniony także przez to, iż na te dni przewiduje się cykl trzyletni, tak że te same teksty są czytane dopiero po upływie trzech lat[[102]].
3. Zasady kierujące doborem czytań na niedziele i święta określa się jako zasadę "układu harmonijnego" lub zasadę "czytania półciągłego". Jedną lub drugą zasadę stosuje się w zależności od okresów liturgicznych i szczególnych przymiotów każdego z nich.
67. Najlepszy układ harmonijny między czytaniami Starego i Nowego Testamentu mamy wtedy, gdy wynika on z samego Pisma Świętego, to znaczy, gdy nauka i wydarzenia zawarte w tekstach Nowego Testamentu mają mniej lub bardziej wyraźne odniesienie do nauki i wydarzeń Starego Testamentu. W niniejszym lekcjonarzu teksty Starego Testamentu są dobrane przede wszystkim ze względu na ich związek z tekstami Nowego Testamentu, czytanymi w danej Mszy Świętej, zwłaszcza z Ewangelią.
Inne powiązanie między tekstami czytań poszczególnych Mszy występuje w okresie adwentu, Wielkiego Postu i Wielkanocy, to jest w okresach o szczególnym znaczeniu. natomiast w niedziele zwykłe, które nie mają jakiegoś szczególnego charakteru, zarówno teksty czytań z listów apostolskich, jak i Ewangelii są ułożone w porządku półciągłym, podczas gdy czytanie ze Starego Testamentu jest zharmonizowane z Ewangelią.
68. Wydawało się jednak, że tego, co było odpowiednie dla wyżej wspomnianych okresów, nie należało odnosić do niedziel, tak aby ustalać pewien zestaw tematów mogących ułatwić nauczanie wiernych poprzez homilię. Takiemu układowi sprzeciwia się właściwe pojęcie czynności liturgicznej, która zawsze jest sprawowaniem misterium Chrystusa i która na mocy tradycji korzysta ze słowa Bożego, kierując się nie tylko motywami rozumowymi lub pochodzącymi z zewnątrz, lecz także troską o głoszenie Ewangelii i doprowadzenie wiernych do całej prawdy.
c) Układ czytań na dni powszednie
69. Układ czytań na dni powszednie sporządzony został w ten sposób:
1. Każda Msza ma dwa czytania: pierwsze ze Starego Testamentu lub z Apostoła (to jest z listów albo księgi Apokalipsy), w okresie Wielkanocy zaś z Dziejów Apostolskich, drugie z Ewangelii.
2. Roczny cykl czytań na czas Wielkiego Postu opiera się na specjalnych zasadach, uwzględniających charakter tego okresu, to jest jego wydźwięk chrzcielny i pokutny.
3. Na dni powszednie Adwentu, okresu Narodzenia Pańskiego i okresu Wielkanocy jest przewidziany cykl roczny, dlatego czytania nie ulegają zmianie.
4. Na dni powszednie trzydziestu czterech tygodni w ciągu roku czytania Ewangelii są rozłożone w cyklu rocznym, który powtarza się co roku. Czytanie pierwsze jest ułożone w cyklu dwuletnim: czytania roku pierwszego stosuje się w latach nieparzystych, czytania roku drugiego w latach parzystych. W lekcjonarzu na dni powszednie, podobnie jak na niedziele i święta, stosuje się zasady harmonijnego układu i czytania półciągłego, zwłaszcza gdy chodzi o okresy odznaczające się szczególnymi przymiotami.
d) Czytania na obchody ku czci świętych
70. Na obchody ku czci świętych proponuje się podwójną serię czytań:
1. Pierwsza seria na uroczystości, święta i wspomnienia, zwłaszcza jeśli dla każdego z nich są teksty własne. jednak niektóre teksty wzięte spośród tekstów wspólnych są wskazane jako bardziej odpowiednie od innych.
2. Druga, i to obszerniejsza, znajduje się w zbiorze tekstów wspólnych o świętych (Commune Sanctorum). W tej części zaproponowane są najpierw teksty bardziej odpowiadające poszczególnym grupom świętych (męczennikom, pasterzom, dziewicom itd.), następnie liczne teksty mówiące ogólnie o świętości, które mogą być stosowane zależnie od uznania, ilekroć lekcjonarz dla dokonania wyboru czytań odsyła do tekstów wspólnych.
71. Jeśli chodzi o układ tekstów znajdujących się w tej części, trzeba zauważyć, że znajdują się one razem w takim porządku, w jakim powinny być czytane. najpierw więc są zamieszczone czytania ze Starego Testamentu, potem czytania z Apostoła, następnie psalmy i wersety między czytaniami, wreszcie teksty z Ewangelii. Są one tak rozłożone, żeby celebrans mógł dokonywać spośród nich wyboru, mając na uwadze duszpasterskie potrzeby zgromadzenia, chyba że coś innego wyraźnie jest zaznaczone.
e) Czytania w Mszach obrzędowych, w różnych potrzebach, wotywnych i za zmarłych
72. Podobny układ czytań występuje w Mszach obrzędowych, w różnych potrzebach, wotywnych i za zmarłych. Proponuje się zatem wiele tekstów, podobnie jak w zbiorze czytań wspólnych o świętych.
f ) Zasady wyboru i układu czytań
73. Prócz tych zasad, które kierują układem czytań w poszczególnych częściach lekcjonarza, przyjęto inne, bardziej ogólne zasady, które można określić następująco:
1. Zarezerwowanie pewnych ksiąg dla pewnych okresów liturgicznych
74. Doniosłość treści niektórych ksiąg Pisma Świętego i tradycja liturgiczna powodują, że w lekcjonarzu są one zarezerwowane dla pewnych okresów liturgicznych. Zachowano na przykład tradycję zarówno zachodnią (ambrozjańską i hiszpańską), jak i wschodnią, że w okresie Wielkanocy czyta się Dzieje Apostolskie, co najlepiej ukazuje, że całe życie Kościoła wzięło początek z misterium paschalnego. Zachowuje się również tradycję zachodnią i wschodnią co do czytania Ewangelii według św. Jana w końcowych tygodniach Wielkiego Postu i w okresie Wielkanocy.
Czytanie Izajasza, szczególnie jego pierwszej części, tradycja związała z okresem Adwentu. Pewne jednak teksty tego proroka czyta się w okresie narodzenia Pańskiego. Na ten okres przeznaczony jest również Pierwszy List św. Jana.
2. Długość tekstów
75. Co do długości tekstów zachowano drogę pośrednią. Dokonano rozróżnienia między opowiadaniami, które wymagają pewnej rozciągłości tekstu i zazwyczaj są uważnie słuchane przez wiernych, a tekstami, których ze względu na głębię nauki nie można zbytnio przedłużać. Dla niektórych zaś tekstów dość długich przewiduje się dwojaką formę: dłuższą i krótszą, według uznania. W skrótach takich zachowano wielką ostrożność.
3. Teksty trudniejsze
76. Ze względów duszpasterskich w czytaniach niedzielnych i świątecznych unikano tekstów biblijnych, które rzeczywiście należą do trudniejszych, czy to obiektywnie dlatego, że nasuwają zbyt zawiłe zagadnienia co do rodzaju literackiego, krytyki tekstu lub egzegezy, czy też w pewnym stopniu dlatego, że wierni napotykają trudności w ich zrozumieniu. Jednakże nie wolno ukrywać przed wiernymi duchowych bogactw tekstów pod pozorem, że oni trudniej je pojmują, zwłaszcza gdy owa trudność ma swoje podłoże albo w niedostatecznym wykształceniu chrześcijańskim, którego żaden dobry wyznawca nie może być pozbawiony, albo też w niewystarczającym wykształceniu biblijnym, jakie powinien posiadać każdy dobry duszpasterz. Nierzadko pewne czytania trudniejsze stają się przystępniejsze w zestawieniu z innym czytaniem tej samej Mszy.
4. Opuszczenie niektórych wierszy
77. Tradycja wielu liturgii, nie wyłączając bynajmniej samej liturgii rzymskiej, w pewnych przypadkach zwykła opuszczać niektóre wiersze w czytaniach Pisma Świętego. Należy podkreślić, że nie wolno dokonywać pochopnie podobnych opuszczeń, ażeby nie zniekształcić sensu danego tekstu albo myśli i stylu Pisma Świętego. Jednakże przy zachowaniu troski, ażeby sens pozostał rzeczywiście nie zmieniony co do swej istoty, wydawało się ze względów duszpasterskich słuszne zachowanie także w obecnym lekcjonarzu wspomnianej tradycji. W przeciwnym razie niektóre teksty stałyby się zbyt rozwlekłe albo też należałoby całkowicie opuścić czytania przynoszące wiernym niemały, a czasem bardzo wielki pożytek, i to jedynie dlatego, że zawierają jeden lub drugi wiersz, który pod względem duszpasterskim jest mniej użyteczny albo też porusza zagadnienia naprawdę zbyt trudne.
3. Zasady używania Lekcjonarza
a) Możliwość wyboru niektórych tekstów
78. Niekiedy w lekcjonarzu pozostawia się celebransowi swobodę wyboru jednego lub drugiego tekstu do czytania albo jednego tekstu spośród wielu podanych razem na to samo czytanie. W niedziele, uroczystości i święta zdarza się to rzadko, ażeby nie zacierać cech właściwych danemu okresowi liturgicznemu albo żeby bez potrzeby nie przerywać czytania półciągłego danej księgi, natomiast taka swoboda wyboru dopuszczona jest w obchodach ku czci świętych, w Mszach obrzędowych, w Mszach w różnych okolicznościach, wotywnych i za zmarłych.
Możliwości te, podane razem z innymi w Ogólnym wprowadzeniu do Mszału rzymskiego i w Porządku śpiewów mszalnych (Ordo cantus Missae)[[103]], mają cel duszpasterski. Dlatego też kapłan w przygotowaniu liturgii słowa "powinien uwzględniać raczej duchowe dobro zgromadzenia niż swoje osobiste upodobania. niech też pamięta, by dokonywać wyboru w porozumieniu z tymi, którzy mają jakiś udział w sprawowaniu liturgii; nie powinien również pomijać wiernych w sprawach, które ich bezpośrednio dotyczą"[[104]].
1. Dwa czytania przed Ewangelią
79. W Mszach, w których przewidziano trzy czytania, jest bardzo pożądane, aby rzeczywiście były trzy czytania. jednak jeśliby Konferencja Biskupów pozwoliła ze względów duszpasterskich, aby były tylko dwa czytania[[105]], to należy dokonać wyboru między dwoma czytaniami poprzedzającymi Ewangelię w taki sposób, by nie ucierpiał plan pełniejszego pouczenia wiernych o misterium zbawienia. Dlatego jeśli w danym miejscu nie ma innej wskazówki, należy dać pierwszeństwo czytaniu, które bardziej harmonizuje z Ewangelią, albo temu, które zgodnie ze wspomnianym planem lepiej służy organicznej katechezie prowadzonej przez pewien okres, albo wreszcie temu, które umożliwia czytanie półciągłe jakiejś księgi[[106]].
2. Forma dłuższa lub krótsza
80. Przy wyborze jednej z dwóch form, w jakich ten sam tekst jest podawany, należy również stosować kryterium duszpasterskie. niekiedy bowiem podaje się ten sam tekst w formie dłuższej i krótszej. Należy wtedy uwzględnić, czy większy owoc słuchaczom przyniesie czytanie dłuższe czy krótsze; czy są oni zdolni należycie zrozumieć jakieś trudniejsze teksty; wreszcie czy będą mogli wysłuchać tekstu bardziej kompletnego, który potem zostanie wyjaśniony w homilii.
3. Wybór spośród dwóch tekstów
81. Gdy występuje możliwość wyboru spośród tekstów już ściśle określonych, należy brać pod uwagę pożytek uczestników. chodzi tu zarówno o wybór tekstu łatwiejszego lub bardziej odpowiadającego danemu zgromadzeniu liturgicznemu, jak i o powtórzenie lub odłożenie tekstu, który wyznaczony jest na pewną mszę jako własny, a w innej może być zastosowany dowolnie, jeśli przemawiają za tym względy duszpasterskie. może się to zdarzyć, gdy istnieje obawa, że jakiś tekst mógłby spowodować trudności w danym zgromadzeniu, albo gdy ten sam tekst w najbliższych dniach znów ma być czytany, np. w niedzielę i w dzień powszedni następnego tygodnia.
4. Czytania na dni powszednie
82. W układzie czytań na dni powszednie zaproponowane są teksty na poszczególne dni każdego tygodnia przez cały rok. należy więc zasadniczo stosować te czytania, które są wyznaczone na dane dni, chyba że przypadnie uroczystość lub święto albo wspomnienie mające własne czytania[[107]].
Przy posługiwaniu się lekcjonarzem na dni powszednie należy zwrócić uwagę na to, czy jakiś obchód przypadający w bieżącym tygodniu nie powoduje opuszczenia któregoś z czytań z tej samej księgi. W takim wypadku kapłan, widząc układ czytań całego tygodnia, powinien przewidzieć albo które części, jako mniej ważne, należy opuścić, albo, gdyby te części były pożyteczne dla pełnego ujęcia całego tematu, w jaki sposób połączyć je z innymi czytaniami.
5. Czytania na dni ku czci świętych
83. Na obchody ku czci świętych podane są czytania własne, o ile takie rzeczywiście istnieją, tzn. mówiące o samej osobie świętego albo o tajemnicy, o której odprawia się mszę Świętą. Te teksty, choćby to był tylko dzień wspomnienia, powinny być czytane zamiast czytań bieżących przewidzianych w lekcjonarzu na dni powszednie.
Niekiedy podane są czytania przystosowane, to jest takie, które ukazują albo szczególny rys życia duchowego, albo wyrażają działalność świętego. W tych wypadkach nie wydaje się niezbędne stosowanie tych czytań, chyba że przemawia za tym wzgląd duszpasterski. Często również są podane czytania zamieszczone w części wspólnej, aby wybór był łatwiejszy. Są to jednak tylko propozycje: zamiast czytania przystosowanego lub po prostu zaproponowanego można wybrać jakieś inne czytanie spośród czytań wspólnych.
Kapłan odprawiający z udziałem ludu powinien się troszczyć przede wszystkim o duchowe dobro wiernych i strzec się narzucania im swoich upodobań. Postara się zwłaszcza o to, by zbyt często bez dostatecznego powodu nie opuszczać czytań, które w lekcjonarzu są wyznaczone na poszczególne dni; Kościół bowiem pragnie, aby wiernym hojniej zastawiano stół słowa Bożego[[108]].
Ponadto w części wspólnej podane są czytania wspólne, to jest te, które się nadają albo dla określonej grupy świętych (np. męczenników, dziewic, pasterzy), albo dla świętych w ogóle. Ponieważ w tych wypadkach podane są liczne teksty na to samo czytanie, odprawiający kapłan powinien wybrać tekst najbardziej odpowiedni dla słuchaczy. We wszystkich obchodach czytania mogą być brane nie tylko spośród tekstów wspólnych, do których w poszczególnych wypadkach lekcjonarz odsyła, lecz także, jeśli szczególny wzgląd za tym przemawia, z tekstów wspólnych o świętych (mężczyznach lub kobietach).
84. W obchodach ku czci świętych należy ponadto pamiętać o tym, że:
a) W uroczystości i święta zawsze należy stosować czytania zamieszczone w tekstach własnych (Proprium) lub wspólnych (Commune); dla obchodów przewidzianych w kalendarzu ogólnym zawsze są wyznaczone czytania własne.
b) W uroczystości przewidziane w kalendarzach partykularnych zaproponowane są trzy czytania, z których pierwsze jest wzięte ze Starego Testamentu (w okresie Wielkanocy z Dziejów Apostolskich lub Apokalipsy), drugie z Apostoła, trzecie z Ewangelii, chyba że Konferencja Biskupów postanowi, aby były tylko dwa czytania[[109]].
c) W święta i wspomnienia, gdy są tylko dwa czytania, pierwsze może być albo ze Starego Testamentu, albo z apostoła, drugie zaś z Ewangelii. Jednak w okresie Wielkanocy, według tradycyjnego w Kościele zwyczaju, pierwsze czytanie bierze się z Apostoła, drugie zaś, o ile to możliwe, z Ewangelii według św. Jana.
6. Inne części lekcjonarza
85. Dla Mszy obrzędowych w lekcjonarzu są wskazane te same teksty, które zostały już podane w poszczególnych częściach rytuału, z wyjątkiem tekstów przeznaczonych dla obchodów, które nie mają być włączone w Mszę Świętą[[110]].
86. W Mszach w różnych okolicznościach, w Mszach obrzędowych oraz w Mszach za zmarłych w lekcjonarzu podane są liczne teksty, które mogą stanowić odpowiednią pomoc w przystosowaniu obrzędów do okoliczności i potrzeb różnych uczestników[[111]].
87. W Mszach obrzędowych, w Mszach w różnych okolicznościach, w Mszach wotywnych oraz w Mszach za zmarłych, gdy podane są liczne teksty na to samo czytanie, dokonuje się wyboru za pomocą przedstawionych powyżej kryteriów dotyczących wyboru czytań wspólnych o świętych.
88. Kiedy Msza obrzędowa jest zakazana, a na podstawie zasad wskazanych w każdym obrzędzie spośród tekstów przeznaczonych dla Mszy obrzędowych wolno wziąć jedno czytanie, należy uwzględnić wspólne duchowe dobro uczestników[[112]].
b) Psalm responsoryjny i aklamacja przed Ewangelią
89. Spośród śpiewów między czytaniami doniosłe znaczenie ma psalm następujący po pierwszym czytaniu. Zwykle bierze się psalm podany po czytaniu, chyba że chodzi o czytania wspólne o świętych, na msze obrzędowe, na msze w różnych okolicznościach i na msze wotywne, wtedy bowiem wyboru psalmu dokonuje sam kapłan odprawiający, kierując się duchowym pożytkiem wiernych.
Aby lud mógł łatwiej wykonać refren, na różne okresy roku i dla różnych kategorii świętych wybrano pewne teksty psalmów i refrenów, które wolno stosować zamiast tekstów ściśle odpowiadających czytaniom, gdy psalm się śpiewa[[113]].
90. Drugi śpiew, który należy wykonać po drugim czytaniu przed Ewangelią, albo jest ustalony w formularzu mszalnym i zharmonizowany z Ewangelią, albo można go wybrać z serii wspólnej jakiegoś okresu lub kategorii świętych.
91. W Wielkim Poście przed wierszem poprzedzającym Ewangelię i po nim, zależnie od okoliczności, można użyć jednej z następujących aklamacji ("Chwała Tobie, Chryste, Królu wiecznej chwały"; "Chwała i cześć Tobie, Panie Jezu"; "Chwała i cześć Tobie, Chryste"; "Chwała Tobie, słowo Boże"; "Chwała Tobie, Królu wieków") albo innej podobnej[[114]].
Rozdział V
Opis lekcjonarza
92. Aby pomóc duszpasterzom w zrozumieniu struktury lekcjonarza, tak aby korzystanie z niego stało się żywe i przyniosło wiernym duchowy pożytek, wydaje się stosowne podanie jego krótkiego opisu, przynajmniej w odniesieniu do głównych obchodów i różnych okresów roku liturgicznego, ze względu na które zostały dobrane czytania według zasad wyżej wskazanych.
1. Okres Adwentu
a) Niedziele
93. Czytania z Ewangelii mają cechę charakterystyczną: odnoszą się do przyjścia Pana na końcu czasów (pierwsza niedziela), do Jana Chrzciciela (druga i trzecia niedziela), do wydarzeń, które bezpośrednio przygotowały przyjście Pana (czwarta niedziela).
Czytania ze Starego Testamentu stanowią proroctwa o mesjaszu i o czasach mesjańskich, zwłaszcza z Księgi Izajasza.
Czytania z pism apostolskich zawierają napomnienia i hymny pochwalne zgodnie z różnymi cechami charakterystycznymi tego okresu.
b) Dni powszednie
94. Podane są dwie serie czytań: jednej używa się od początku adwentu do dnia 16 grudnia, drugiej od 17 grudnia do 24 grudnia.
W pierwszej części Adwentu czyta się Księgę Izajasza, według porządku księgi, łącznie z tekstami ważniejszymi, jakie przypadają także w niedziele. Ewangelie tych dni są dobrane do pierwszego czytania.
Od czwartku drugiego tygodnia zaczynają się czytania z Ewangelii o Janie Chrzcicielu; pierwsze zaś czytanie stanowi albo dalszy ciąg Księgi Izajasza, albo wybrany tekst nawiązujący do Ewangelii.
W ostatnim tygodniu przed Narodzeniem Pańskim czyta się opis wydarzeń, które bezpośrednio przygotowały narodzenie Chrystusa z Ewangelii według św. Mateusza (rozdz. 1) i według św. Łukasza (rozdz. 1). Jako pierwsze czytanie w związku z Ewangelią dobrano teksty z różnych ksiąg Starego Testamentu, wśród których znajdują się niektóre ważne proroctwa mesjańskie.
2. Okres Narodzenia Pańskiego
a) Uroczystości, święta i niedziele
95. W Wigilię i podczas trzech Mszy narodzenia Pańskiego zarówno czytania prorockie, jak i inne czytania zostały wybrane na podstawie tradycji rzymskiej.
W niedzielę podczas oktawy Narodzenia Pańskiego, jako w święto Świętej Rodziny, Ewangelia mówi o dzieciństwie Jezusa, pozostałe czytania o cnotach życia rodzinnego.
W dzień oktawy Narodzenia Pańskiego i uroczystości Świętej Bożej Rodzicielki Maryi czytania mówią zarówno o Bogarodzicy Dziewicy, jak i o nadaniu najświętszego Imienia Jezus.
W drugą niedzielę po Narodzeniu Pańskim czytania odnoszą się do tajemnicy Wcielenia.
W uroczystość objawienia Pańskiego czytania ze Starego Testamentu i z Ewangelii zostały dobrane z zachowaniem tradycji rzymskiej, jako czytanie z Apostoła wyznaczony jest tekst o powołaniu pogan do zbawienia.
W święto Chrztu Pańskiego dobrano teksty o tej tajemnicy.
b) Dni powszednie
96. Od dnia 29 grudnia czyta się w sposób ciągły cały Pierwszy List św. Jana, którego czytanie rozpoczyna się już dnia 27 grudnia w święto św. Jana oraz następnego dnia w święto młodzianków. Ewangelie odnoszą się do objawień Pana. czyta się bowiem wydarzenia z dzieciństwa Jezusa z Ewangelii według św. Łukasza (w dniach 29 i 30 grudnia), pierwszy rozdział Ewangelii według św. Jana (od 31 grudnia do 5 stycznia) i szczególne objawienia się Pana, wyjęte z czterech Ewangelii (od 7 do 12 stycznia).
3. Okres Wielkiego Postu
a) Niedziele
97. Czytania z Ewangelii są rozłożone w sposób następujący: w niedzielę pierwszą i drugą zachowano opowiadania o kuszeniu i o przemienieniu Chrystusa, z tym że odczytuje się je według trzech synoptyków.
W następne trzy niedziele w roku A przywrócono Ewangelie o Samarytance, o niewidomym od urodzenia i o wskrzeszeniu Łazarza.
Te ewangelie, ponieważ są ważne ze względu na chrześcijańską inicjację, mogą być czytane również w latach B i C, zwłaszcza tam, gdzie są katechumeni.
Jednakże w roku B i c podaje się również inne teksty, a mianowicie: w roku B teksty św. Jana o przyszłym uwielbieniu Chrystusa przez krzyż i zmartwychwstanie, w roku C teksty św. Łukasza o nawróceniu.
W Niedzielę Palmową Męki Pańskiej na procesję zostały dobrane teksty z trzech Ewangelii synoptycznych, odnoszące się do uroczystego wjazdu Pana do Jerozolimy; w Mszy zaś czyta się opowiadanie o męce Pańskiej.
Czytania ze Starego Testamentu odnoszą się do dziejów zbawienia, które są jednym z właściwych przedmiotów katechezy wielkopostnej. Na poszczególne lata wyznaczono cykle tekstów przedstawiających zasadnicze etapy tych dziejów od początku aż do obietnicy nowego Przymierza.
Czytania z Apostoła są dobrane w taki sposób, aby odpowiadały czytaniom z Ewangelii i Starego Testamentu oraz, o ile to możliwe, by uwydatniał się między nimi wewnętrzny związek.
b) Dni powszednie
98. Czytania z Ewangelii i Starego Testamentu dobrane są pod kątem ich wzajemnego związku i omawiają różne tematy katechezy wielkopostnej, dostosowane do duchowego znaczenia tego okresu. Począwszy od poniedziałku czwartego tygodnia, następuje czytanie półciągłe św. Jana, podające z Ewangelii te teksty, które lepiej odpowiadają cechom charakterystycznym Wielkiego Postu.
Ponieważ obecnie czytań o Samarytance, o niewidomym od urodzenia i o wskrzeszeniu Łazarza używa się w niedziele, lecz tylko w roku A (a w pozostałych latach jest to pozostawione do wyboru), przewidziano, że te perykopy mogą być użyte także w dni powszednie. Dlatego na początku trzeciego, czwartego i piątego tygodnia umieszczono msze do wyboru z tymi tekstami. Te czytania mogą być użyte w jakikolwiek dzień tygodnia, zamiast czytań bieżących. W pierwszych dniach Wielkiego Tygodnia czytania mówią o tajemnicy męki Pańskiej. Czytania Mszy Krzyżma rzucają światło na mesjańską funkcję Chrystusa i jej przedłużenie w Kościele przez sakramenty.
4. Święte Triduum i Okres Wielkanocy
a) Święte Triduum Paschalne
99. W Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek wspomnienie uczty, która poprzedziła wyjście z Egiptu, rzuca szczególne światło na przykład, jaki daje Chrystus, umywając uczniom nogi, a także na słowa św. Pawła o ustanowieniu Paschy chrześcijańskiej w Eucharystii.
Czynność liturgiczna w Wielki Piątek Męki Pańskiej osiąga szczyt w Janowym opowiadaniu o Męce Pana, który jako Sługa Boży, zapowiedziany w Księdze Izajasza, prawdziwie stał się jedynym Kapłanem, ofiarując samego siebie Ojcu.
Na świętą noc Wigilii Paschalnej zostało zaproponowane siedem czytań ze Starego Testamentu, które przypominają wielkie dzieła Boże dokonane w historii zbawienia, oraz dwa czytania z Nowego Testamentu, a mianowicie zwiastowanie zmartwychwstania według trzech Ewangelii synoptycznych i czytanie z Apostoła o chrzcie chrześcijańskim jako sakramencie zmartwychwstania Chrystusa.
W Mszy w dniu Paschy czyta się Ewangelię według św. Jana o znalezieniu pustego grobu. można jednak także czytać według uznania teksty Ewangelii zaproponowane na noc świętą albo tam, gdzie celebruje się mszę wieczorną, opowiadanie według św. Łukasza o ukazaniu się Chrystusa uczniom idącym do Emaus. Pierwsze czytanie jest wzięte z Dziejów Apostolskich, które stosuje się w okresie Wielkanocy zamiast czytania ze Starego Testamentu. czytanie z Apostoła mówi o przeżywaniu misterium paschalnego w Kościele.
b) Niedziele
100. Aż do trzeciej niedzieli Wielkanocy czytania z Ewangelii opowiadają o ukazywaniu się Chrystusa zmartwychwstałego. Czytania o Dobrym Pasterzu są wyznaczone na czwartą Niedzielę Wielkanocy. Na piątą, szóstą i siódmą Niedzielę Wielkanocy wyznaczone są wyjątki z mowy i modlitwy Chrystusa po Ostatniej Wieczerzy. Pierwsze czytanie w ciągu trzech lat bierze się z Dziejów Apostolskich w sposób równoległy i postępujący. W ten sposób każdego roku będą podawane pewne dane o życiu, świadectwie i rozwoju pierwotnego Kościoła.
Jako czytanie apostolskie w roku A bierze się Pierwszy List św. Piotra, w roku B Pierwszy List św. Jana, w roku C Apokalipsę. Powyższe teksty najlepiej odpowiadają duchowi radosnej wiary i mocnej nadziei, która cechuje ten okres.
c) Dni powszednie
101. Pierwsze czytanie jest wzięte z Dziejów Apostolskich, podobnie jak w niedziele, na sposób półciągły. Podczas oktawy Wielkanocy czyta się Ewangelie opowiadające o zjawieniach się Chrystusa. Następnie czyta się w sposób półciągły Ewangelię według św. Jana, z której bierze się teksty o charakterze paschalnym, aby dopełnić czytania wielkopostne. W tym czytaniu wielkanocnym znaczną część stanowią mowa i modlitwa Chrystusa po ostatniej Wieczerzy.
d) Uroczystość Wniebowstąpienia i Pięćdziesiątnicy
102. Uroczystość Wniebowstąpienia jako pierwsze czytanie zachowuje opowiadanie o tym wydarzeniu, zaczerpnięte z Dziejów Apostolskich, które zostaje uzupełnione czytaniami apostolskimi o Chrystusie wyniesionym na prawicę Ojca. Czytanie Ewangelii w każdym roku cyklu trzyletniego jest wzięte kolejno z trzech synoptyków.
W Mszy odprawianej wieczorem w wigilię Pięćdziesiątnicy są zaproponowane cztery teksty ze Starego Testamentu, aby można było wybrać jeden z nich, w celu wyrażenia wielorakiego sensu uroczystości. Czytanie apostolskie ukazuje aktualne działanie Ducha Świętego w Kościele. czytanie Ewangelii wspomina obietnicę Ducha Świętego daną przez Chrystusa jeszcze nie uwielbionego.
W Mszy odprawianej w dniu uroczystości pierwsze czytanie stanowi opowiadanie Dziejów Apostolskich o wielkim wydarzeniu Pięćdziesiątnicy, teksty zaś z Apostoła mówią o skutkach działania Ducha Świętego w życiu Kościoła. czytanie Ewangelii przypomina udzielenie przez Jezusa uczniom Ducha Świętego wieczorem w dniu Paschy, inne zaś teksty, przeznaczone do wyboru, opowiadają o oddziaływaniu Ducha Świętego na uczniów i na Kościół.
5. Okres zwykły "w ciągu roku"
a) Układ i wybór tekstów
103. Okres zwykły "w ciągu roku" rozpoczyna się w poniedziałek po niedzieli przypadającej po dniu 6 stycznia i trwa aż do wtorku przed Wielkim Postem włącznie; ponownie rozpoczyna się w poniedziałek po Niedzieli Pięćdziesiątnicy i kończy się przed pierwszymi Nieszporami pierwszej Niedzieli Adwentu.
Lekcjonarz podaje czytania na trzydzieści cztery niedziele i następujące po nich tygodnie. niekiedy jednak w okresie zwykłym są tylko trzydzieści trzy tygodnie. Prócz tego niektóre niedziele albo należą do innego okresu (niedziela, w którą obchodzi się święto Chrztu Pańskiego, i Niedziela Zesłania Ducha Świętego), albo są zastąpione przez przypadające uroczystości (np. Najświętszej Trójcy, Jezusa Chrystusa, Króla Wszechświata).
104. Aby w sposób właściwy używać czytań wyznaczonych na okres zwykły, należy zachowywać następujące zasady:
1. Niedziela, na którą przypada święto Chrztu Pańskiego, zajmuje miejsce pierwszej niedzieli zwykłej; dlatego czytania pierwszego tygodnia rozpoczynają się w poniedziałek po niedzieli przypadającej po dniu 6 stycznia. Jeżeli święto Chrztu Pańskiego obchodzi się w poniedziałek po niedzieli, w której świętuje się Objawienie Pańskie, czytania pierwszego tygodnia rozpoczynają się we wtorek.
2. Niedziela, która następuje po święcie Chrztu Pańskiego, jest drugą niedzielą zwykłą. Pozostałe niedziele oznacza się liczbami w porządku postępującym, aż do niedzieli, która poprzedza początek Wielkiego Postu. Czytania tygodnia, w którym przypada Środa Popielcowa, opuszcza się po dniu poprzedzającym Popielec.
3. Gdy kontynuuje się czytania okresu zwykłego po niedzieli zesłania Ducha Świętego, należy zachować następujący porządek:
- Jeśli są trzydzieści cztery niedziele zwykłe, bierze się czytania przeznaczone na tydzień następujący bezpośrednio po tygodniu, którego czytania zostały przerwane przez Wielki Post[[115]].
- Jeśli są trzydzieści trzy niedziele zwykłe, opuszcza się pierwszy tydzień, który należałoby wybrać po zesłaniu Ducha Świętego, aby na koniec roku zachować teksty eschatologiczne, które są wyznaczone na ostatnie dwa tygodnie[[116]].
b) Czytania na niedziele
1. Czytania z Ewangelii
105. W drugą niedzielę zwykłą Ewangelia nadal odnosi się do objawienia Pana, które obchodziło się w uroczystość objawienia Pańskiego. Dlatego czyta się tradycyjną perykopę o godach w Kanie i dwie inne perykopy zaczerpnięte również z Ewangelii według św. Jana.
Od trzeciej niedzieli rozpoczyna się czytanie półciągłe trzech Ewangelii synoptycznych; czytanie to jest ułożone tak, aby ukazać, jak każda Ewangelia we właściwy sobie sposób przedstawia życie i naukę Chrystusa Pana.
Dzięki takiemu układowi uzyskuje się ponadto pewną harmonię między treścią każdej Ewangelii i rozwojem roku liturgicznego. Po Objawieniu Pańskim czyta się bowiem o początkach nauczania, co doskonale nawiązuje do chrztu i pierwszych objawień Chrystusa. Na końcu roku liturgicznego dochodzi się do tematu eschatologicznego, właściwego ostatnim niedzielom. Rozdziały bowiem Ewangelii, poprzedzające opowiadanie o męce Pańskiej, mniej lub bardziej szeroko omawiają ten temat.
W roku B po szesnastej niedzieli włączono pięć czytań z szóstego rozdziału Ewangelii według św. Jana ("mowa o chlebie żywym"). To włączenie jest naturalne, albowiem rozmnożenie chlebów z Ewangelii według św. Jana zastępuje to samo opowiadanie u św. Marka. W roku C w czytaniu półciągłym św. Łukasza pierwszy tekst (tj. trzeciej niedzieli) poprzedza prolog Ewangelii, który bardzo pięknie wyraża zamysł autora, a zdawało się, że gdzie indziej miejsca nie znajduje.
2. Czytania ze Starego Testamentu
106. Czytania te zostały dobrane w powiązaniu z perykopami ewangelicznymi celem uniknięcia zbytniej różnorodności czytań poszczególnych Mszy, a zwłaszcza dla ukazania jedności obydwu Testamentów. Związek między czytaniami tej samej Mszy został ukazany przez staranny dobór tytułów, które poprzedzają poszczególne czytania.
O ile to było możliwe, dokonano wyboru w ten sposób, by czytania były krótkie i łatwe. Postarano się jednak również o to, aby w niedziele były czytane jak najliczniejsze teksty Starego Testamentu, które mają wielkie znaczenie. Teksty te są rozłożone odpowiednio do treści Ewangelii, a nie według logicznego porządku. Jednakże skarbiec słowa Bożego otwiera się w taki sposób, aby wszyscy uczestnicy Mszy niedzielnych mogli poznać prawie wszystkie znaczniejsze karty Starego Testamentu.
3. Czytania z Apostoła
107. Z listów apostolskich przygotowano czytania półciągłe listów św. Pawła i św. Jakuba (listy Apostołów Piotra i Jana czyta się w okresie Wielkanocy i w okresie Narodzenia Pańskiego).
Pierwszy List do Koryntian, ponieważ jest dość długi i mówi o różnych zagadnieniach, został podzielony na trzy lata, na początku okresu zwykłego. Podobnie uznano za stosowne podzielenie Listu do Hebrajczyków na dwie części, z których pierwszą czyta się w roku B, natomiast drugą w roku C.
Trzeba zaznaczyć, że wybrano tylko czytania dość krótkie i niezbyt trudne do zrozumienia przez wiernych.
Tabela II (umieszczona w Praenotanda)[[117]] podaje rozkład czytań na niedziele zwykłe, podzielony na cykl trzyletni.
c) Czytania na uroczystości Pańskie okresu zwykłego
108. Na uroczystości Najświętszej Trójcy, Ciała i Krwi Chrystusa oraz Najświętszego Serca Pana Jezusa wybrane zostały teksty odpowiadające ich treści teologicznej.
Czytania niedzieli trzydziestej czwartej i ostatniej sławią Jezusa Chrystusa, Króla Wszechświata, zapowiedzianego przez typ Dawida, ogłoszonego wśród poniżenia męki i krzyża, panującego w Kościele i mającego powrócić na końcu czasów.
d) Czytania na dni powszednie
109. 1) Ewangelie ułożono w ten sposób, że najpierw czyta się według św. Marka (tygodnie 1-9), następnie według św. Mateusza (tygodnie 10-21), wreszcie według św. Łukasza (tygodnie 22-34). Rozdziały 1-12 Ewangelii według św. Marka czyta się w całości, opuszczając tylko dwie perykopy z rozdziału 6, które czyta się w innych okresach w dni powszednie. Z Ewangelii według św. Mateusza i według św. Łukasza czyta się to wszystko, czego nie ma u św. Marka. Dwa albo trzy razy czyta się wszystko, co albo w różnych Ewangeliach ma zupełnie swoisty charakter, albo też jest nieodzowne do właściwego zrozumienia toku Ewangelii.
Mowa eschatologiczna znajduje się w całości u św. Łukasza i z tej Ewangelii czyta się ją na końcu roku liturgicznego.
110. 2) Czytanie pierwsze jest ułożone tak, że przez kilka tygodni czyta się jeden Testament, a następnie drugi, zależnie od długości czytanych ksiąg.
Z ksiąg Nowego Testamentu czyta się części dość znaczne, aby podać to, co jest istotne w poszczególnych listach.
Ze Starego Testamentu można podać jedynie miejsca wybrane, które - o ile to możliwe - ukazują charakter poszczególnych ksiąg. Teksty historyczne są tak dobrane, aby podać zarys dziejów zbawienia przed Wcieleniem Chrystusa. Opowiadania zaś zbyt długie nie mogły być proponowane. Niekiedy wybrano wiersze, które złożyły się na czytanie niezbyt długie. Ponadto znaczenie religijne wydarzeń historycznych niekiedy jest wyjaśnione przez pewne teksty wyjęte z ksiąg mądrościowych, włączonych do serii czytań historycznych jako przedmowa lub zakończenie.
Niemal wszystkie księgi Starego Testamentu znalazły miejsce w lekcjonarzu na dni powszednie. opuszczono jedynie najkrótsze księgi prorockie (Abdiasza, Sofoniasza) i księgę poetycką (Pieśń nad Pieśniami). Spośród opowiadań spisanych ku zbudowaniu, a wymagających do zrozumienia dość długiego czytania, czyta się księgi Tobiasza i Rut, opuszczając pozostałe (Księgi Estery i Judyty). Z tych ksiąg wybrano teksty na niedziele albo dni powszednie innych okresów.
Tabela III (umieszczona w Praenotanda)[[118]] podaje rozkład czytań obydwu Testamentów na dni powszednie okresu zwykłego podzielony na dwa lata.
Na końcu roku liturgicznego czyta się księgi odpowiadające charakterowi eschatologicznemu tego okresu, to jest Księgę Daniela i Apokalipsę.
Rozdział VI
Adaptacje, tłumaczenia na języki narodowe i opracowanie Lekcjonarza
1. Adaptacje i tłumaczenia
111. W zgromadzeniu liturgicznym zawsze należy głosić słowo Boże albo z tekstów łacińskich przygotowanych przez stolicę Świętą, albo z tłumaczeń na języki narodowe, zatwierdzonych do użytku liturgicznego przez Konferencje Biskupów zgodnie z obowiązującymi przepisami[[119]].
112. Lekcjonarz mszalny winien być przetłumaczony w całości, z uwzględnieniem wszystkich części, nie wyłączając wstępu.
Jeśli Konferencja Biskupów uzna za konieczne i stosowne pewne adaptacje, mogą one być wprowadzone po zatwierdzeniu przez Stolicę Świętą[[120]].
113. Ze względu na objętość lekcjonarza wydania z konieczności będą obejmować kilka tomów, w odniesieniu do których żaden podział nie jest nakazany. We wszystkich tomach winny być zamieszczone wstępy wyjaśniające strukturę i cel każdej części.
Zaleca się stary zwyczaj wydawania oddzielnie księgi Ewangelii i księgi zawierającej inne czytania ze Starego i Nowego Testamentu.
Zależnie od warunków można również oddzielnie wydać lekcjonarz niedzielny, w którym mogą być zamieszczone odpowiednie wyjątki z lekcjonarza na dni ku czci świętych, i lekcjonarz na dni powszednie. Niedzielny zaś lekcjonarz może być podzielony według cyklu trzech lat, tak aby w sposób ciągły były podane teksty na poszczególne lata.
Jednakże mogą być zastosowane także inne rozwiązania, które zostaną uznane za bardziej odpowiednie dla celów duszpasterskich.
114. Teksty śpiewów zawsze winny być dołączone do czytań. można będzie jednak wydać także oddzielne księgi, w których znajdą się tylko śpiewy. Zaleca się, aby teksty były wydrukowane z podziałem na strofy.
115. Jeżeli czytanie składa się z różnych części, należy jasno zaznaczyć jego strukturę w układzie typograficznym. Zaleca się także, aby również teksty niepoetyckie zostały wydrukowane z podziałem na wiersze w celu ułatwienia czytania.
116. Jeżeli przewiduje się dłuższą i krótszą formę, należy obie umieścić oddzielnie, aby każdą z nich łatwo było wykonać. Tam zaś, gdzie takie oddzielenie nie wydaje się wskazane, należy znaleźć sposób, aby obydwa teksty mogły być odczytane bez błędu.
117. W wydaniach w językach narodowych nie należy podawać tekstów bez tytułów. Jeżeli zostanie to uznane za stosowne, można do tytułu dodać także wyjaśnienie (monitio) wprowadzające w ogólny sens urywka, zaopatrzone w odpowiedni znak lub wydrukowane inną czcionką, tak aby było widać, że chodzi o tekst pozostawiony do uznania[[121]].
118. W każdym tomie wypada podać wykaz fragmentów biblijnych na wzór tego, który znajduje się w tym tomie (lekcjonarza), tak aby w różnych okolicznościach łatwiej można było znaleźć w lekcjonarzach mszalnych konieczne lub przydatne teksty.
2. Strona zewnętrzna poszczególnych czytań
W tej księdze (Ordo lectionum Missae) dla poszczególnych czytań proponuje się skróty biblijne, tytuły i początki (incipit). Uwzględniono przy tym następujące sprawy:
a) Skrót biblijny
119. Skrót biblijny (rozdziału i wierszy) jest zawsze podany według Nowej Wulgaty z wyjątkiem Psalmów[[122]], z dodaniem jednak niekiedy odnośnika do przekładów z języków oryginalnych (hebrajskiego, aramejskiego lub greckiego), ilekroć zachodzi różnica.
W przekładach na języki narodowe zgodnie z postanowieniami kompetentnych władz w zakresie poszczególnych języków można zachować numerację odpowiadającą przekładowi zatwierdzonemu przez daną władzę do użytku liturgicznego. W samym tekście lub na marginesie zawsze należy podać dokładne dane dotyczące rozdziałów i wierszy.
120. W księgach liturgicznych przed tekstami winien znajdować się "nagłówek", który powinien być odczytany w czasie liturgii, a który jest opuszczony w wykazie czytań. Należy go sporządzić według następujących zasad, które jednak mogą zostać zmienione na mocy postanowienia odpowiednich władz, zależnie od miejscowych zwyczajów lub wymogów językowych.
121. 1) należy zawsze mówić: "Czytanie z księgi..." albo "Czytanie z Listu...", albo "Słowa Ewangelii według Świętego N...", nie zaś "Początek" (chyba że w poszczególnych wypadkach byłoby to wskazane) lub "Dalszy ciąg..."
122. 2) Należy zachować tradycyjne tytuły ksiąg, z tym że:
a) jeśli są dwie księgi o tej samej nazwie, należy powiedzieć: "Pierw sza księga" lub "Druga księga" (np. Królewska, Machabejska) lub "Pierwszy List", "Drugi List";
b) należy używać bardziej przyjętych obecnie tytułów dla następujących ksiąg:
"Pierwsza i Druga Księga Samuela" zamiast Pierwsza i Druga Królewska;
"Pierwsza i Druga Księga Królewska" zamiast Trzecia i Czwarta Królewska;
"Księgi Ezdrasza i Nehemiasza" zamiast Pierwsza i Druga Ezdrasza;
c) należy odróżnić księgi mądrościowe za pomocą następujących tytułów:
Księga Hioba, Przysłów, Koheleta, Pieśń nad Pieśniami, Księga Mądrości, Mądrości Syracha (lub Syracydesa);
d) o księgach, które w wydaniu Nowej Wulgaty zaliczone są do proroków, należy mówić: "Czytanie z księgi Izajasza, Jeremiasza, Barucha" oraz "Czytanie z Księgi Proroka Ezechiela, Daniela, Ozeasza..., Malachiasza", także o tych, które niekiedy nie są uznawane za prawdziwie prorockie;
e) należy mówić: "Księga Lamentacji" oraz "List do Hebrajczyków", nie wymieniając ani Jeremiasza, ani św. Pawła.
b) Tytuł
123. Przed poszczególnymi tekstami należy umieścić starannie dobrany tytuł (najczęściej ze słów danego tekstu), aby wskazać główny temat czytania, i gdy to konieczne, zwrócić uwagę na związek między czytaniami tej samej Mszy.
c) Początek (incipit)
124. Początek zawiera zwykle słowa wprowadzające: "W owym czasie...", "W owych dniach...", "Bracia", "Najmilsi", "To mówi Pan". Słowa te opuszcza się, jeśli już w samym tekście wystarczające jest wskazanie czasu czy osób lub jeśli z natury samego tekstu wynika, że takie słowa nie są potrzebne. Formuły takie mogą być zmienione lub opuszczone w zależności od wymogów poszczególnych języków, na mocy postanowienia kompetentnych władz.
Po owych słowach następuje właściwy początek czytania. jeśli wymaga tego zrozumienie tekstu oddzielonego od swego kontekstu, opuszcza się lub dodaje niektóre słowa. Podobnie daje się odpowiednie wstawki, jeśli tekst składa się z wierszy nie następujących bezpośrednio po sobie i jeśli z tego powodu trzeba dokonać jakichś zmian.
d) Końcowa aklamacja
125. Na końcu czytań, aby ułatwić aklamację ludu, czytający po Ewangelii mówi: "oto słowo Pańskie"; po innych czytaniach: "oto słowo Boże" (Uwaga: w języku łacińskim w obu przypadkach dodaje się formułę "Verbum Domini").
Przypisy
1 Por. zwłaszcza KL 7, 24, 33, 35, 48, 51, 52, 56; KO 1, 21, 25, 26; DM 6; DP 18.
2 Por. m.in. ustne wypowiedzi lub pisma papieży: Paweł VI, List apost. Ministeria quaedam, dnia 15 sierpnia 1972, nr V: AAS 64 (1972) 532; tenże, adhortacja apost. Marialis cultus, dnia 2 lutego 1974, nr 12: AAS 66 (1974) 125-126; tenże, Adhortacja apost. Evangelii nuntiandi, dnia 8 grudnia 1975, nr 28: AAS 68 (1976) 24-25; nr 43: tamże, 33-34; nr 47: tamże, 36-37; Jan Paweł II, konstytucja apost. Scripturarum thesaurus, dnia 25 kwietnia 1979, w: Nova Vulgata Bibliorum Sacrorum, Typis Polyglottis Vaticanis 1979, V-VIII; tenże, Adhortacja apost. Catechesi tradendae, dnia 16 października 1979, nr 23: AAS 71 (1979) 1296-1297; nr 27: tamże, 1298-1299; nr 48: tamże, 1316; tenże, List Dominicae Cenae, dnia 24 lutego 1980, nr 10: AAS 72 (1980) 134-137.
3 Por. np. Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Eucharisticum mysterium, dnia 25 maja 1967, nr 10: AAS 59 (1967) 547-548; Św. Kongregacja kultu Bożego, Instrukcja Liturgicae instaurationes, dnia 5 września 1970, nr 2: AAS 62 (1970) 695-696; Kongregacja Duchowieństwa, Directorium catechisticum generale, dnia 11 kwietnia 1971: AAS 64 (1972) 106-107; nr 25: tamże, 114; Św. Kongregacja kultu Bożego, Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 9, 11, 24, 33, 60, 62, 316, 320 (editio typica tertia, nry 29, 31, 46, 55, 93, 95, 355, 359); Kongregacja Wychowania katolickiego, Instrukcja o liturgicznej formacji w seminariach "In ecclesiasticam", dnia 3 czerwca 1979, nry 11, 52; tamże, Appendix, nr 15; Św. Kongregacja Sakramentów i kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, dnia 3 kwietnia 1980, nry 1, 2, 3: AAS 72 (1980) 333-334.
4 Por. Missale Romanum ex Decreto Sacrosancti Oecumenici Concilii Vaticani II instauratum auctoritate Pauli VI promulgatum. Ordo lectionum Missae, Typis Polyglottis Vaticanis 1969, IX-XII (Praenotanda); Dekret promulgacji: AAS 61 (1969) 548-549.
5 Por. KL 35, 56; Paweł VI, adhortacja apost. Evangelii nuntiandi, dnia 8 grudnia 1975, nry 28, 47: AAS 68 (1976) 24-25 i 36-37; Jan Paweł II, List Dominicae Cenae, dnia 24 lutego 1980, nry 10, 11, 12: AAS 72 (1980) 134-146.
6 Por. np. słowo Boże, Pismo Święte, Stary i nowy Testament, czytanie (czytania) słowa Bożego, czytanie (czytania) Pisma Świętego, nabożeństwo (nabożeństwa) słowa Bożego itp.
7 Dlatego jeden i ten sam tekst może być czytany i stosowany w różnych aspektach oraz okolicznościach roku kościelnego. należy o tym pamiętać w homilii, w egzegezie duszpasterskiej i w katechezie. Jak wynika ze skorowidzów zawartych w tej księdze, np. stosowanie rozdziału Rz 6 lub rozdziału Rz 8 ma miejsce w różnych okresach roku liturgicznego i przy udzielaniu różnych sakramentów i sakramentaliów.
8 Por. Łk 4, 16-21; 24, 25-35. 44-49.
9 Proklamacja lub czytanie w sprawowaniu Mszy Świętej (por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 21, 23, 95, 131, 146, 234, 235 (editio typica tertia, nry 43, 45, 134, 175, 191, 275, 276), liturgia słowa w Pontyfikale, Rytuale rzymskim i w Liturgii godzin, odnowionych na mocy postanowienia Soboru Watykańskiego II.
10 Por. KL 7, 33; mk 16, 19-20; mt 28, 20; augustyn, Mowa 85, 1: "Ewangelia to usta Chrystusa. zasiada w niebie, lecz nie przestaje przemawiać na ziemi" (PL 38, 520; por. także In Jo. Ev. Tract. XXX, 1: PL 35, 1632; CCL 36, 289), oraz słowa w Pontyfikale rzymsko-germańskim: "czyta się Ewangelię, w której Chrystus swoimi ustami przemawia do ludu, aby (...) przypomniał Ewangelię w Kościele, jakby sam Chrystus przemawiał do ludu" (por. c. Vogel - R. Elze (wyd.), Le Pontifical Romano-germanique du dixième siècle. Le Texte I, Città del Vaticano 1963, XcIV, 18, s. 334) albo: "Gdy przychodzi sam Chrystus, to jest Ewangelia, odkładamy pastorały, ponieważ nie potrzebujemy ludzkiej pomocy" (tamże, XCIV, 23, s. 335).
11 Por. KL 7.
12 Por. Hbr 4, 12.
13 Por. augustyn, Quaestionum in Heptateuchum, liber 2,73: PL 34, 623; CCL 33, 106; KO 16.
14 Por. Hieronim: "jeśli bowiem według Apostoła Pawła (1 Kor 1, 24) Chrystus jest Bożą mocą i Bożą mądrością, ten, kto nie zna Pisma, nie zna Bożej mocy ani mądrości. nieznajomość Pisma Świętego jest bowiem nieznajomością Chrystusa" (Komentarze do Proroka Izajasza, Prolog: PL 24, 17a; CCL 73,1); KO 25.
15 Por. 2 Kor 1, 20-22.
16 Por. KL 10.
17 Por. 2 Tes 3, 1.
18 Por. kolekty "Pro sancta ecclesia" w Missale Romanum odnowionym na mocy postanowienia Soboru Watykańskiego II i ogłoszonym przez Pawła VI (Typis Polyglottis Vaticanis 1975), s. 786, 787, 790 (Mszał rzymski dla diecezji polskich, Poznań 2009, s. 113'', 114'', 116''); Cyprian, De oratione dominica 23: PL 4, 553; CSEL 3/2, 285; CCL 3a, 105; augustyn, Mowa 71, 20. 33: PL 38, 463 n.
19 Por. kolektę z 21. niedzieli zwykłej w Missale Romanum, s. 360 (Mszał rzymski dla diecezji polskich, dz. cyt., s. 262).
20 Por. KO 8.
21 Por. J 14, 15-17. 25-26; 15, 26 - 16, 15.
22 DP 4.
23 Por. KL 51; DP 18; por. także KO 21; DM 6. Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 8 (editio typica tertia, nr 28).
24 Por. KL 56.
25 Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 33 (editio typica tertia, nr 55).
26 Por. Św. Kongregacja kultu Bożego, Instrukcja Liturgicae instaurationes, dnia 5 września 1970, nr 2: AAS 62 (1970) 695-696; Jan Paweł II, List Dominicae Cenae, dnia 24 lutego 1980, nr 10: AAS 72 (1980) 134-137; Św. Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, dnia 3 kwietnia 1980, nr 1: AAS 72 (1980) 333.
27 KL 33.
28 Por. niżej Wprowadzenie teologiczno-pastoralne do Lekcjonarza mszalnego, nr 111.
29 Por. Missale Romanum. Ordo cantus Missae. editio typica 1972. Praenotanda, nry 4, 6, 10.
30 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 11 (editio typica tertia, nr 31).
31 Por. tamże (editio typica altera), nr 272 (editio typica tertia, nr 309) i poniżej Wprowadzenie teologiczno-pastoralne..., nry 32-34.
32 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 35, 95 (editio typica tertia, nry 60, 134).
33 Por. tamże (editio typica altera), nry 82-84 (editio typica tertia, nry 120-122).
34 Por. tamże (editio typica altera), nry 94,131(editio typica tertia, nry 133, 175).
35 Por. Obrzędy Mszy św. z ludem, nr 11 (Mszał rzymski dla diecezji polskich, Poznań2009, s. 12*).
36 Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 36 (editio typica tertia, nr 61).
37 Paweł VI, Konstytucja apost. Laudis canticum, w: Liturgia godzin I; por. także KL 24, 90; Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja o muzyce w liturgii "Musicam sacram", dnia 5 marca 1967, nr 39: AAS 59 (1967) 311; Ogólne wprowadzenie do Liturgii godzin, nry 23 i 109; Kongregacja Wychowania katolickiego, Ratio fundamentalis, nr 53.
38 Por. Wprowadzenie teologiczno-pastoralne..., nry 89-90.
39 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 18 i 39 (editio typica tertia, nry 38 i 63c).
40 Por. tamże (editio typica altera), nr 272 (editio typica tertia, nr 309) i poniżej Wprowadzenie teologiczno-pastoralne..., nry 32 nn.
41 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 17 (editio typica tertia, nr 37).
42 Por. tamże (editio typica altera), nry 37-39 (editio typica tertia, nry 62-63); Missale Romanum. Ordo cantus Missae. Praenotanda, nry 7-9; Graduale Romanum, 1974, Praenotanda, nr 7; Graduale simplex, ed. typica altera 1975, Praenotanda, nr 16.
43 Por. KL 52; Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter oecumenici, dnia 26 września 1964, nr 54: AAS 56 (1964) 890.
44 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 42 (editio typica tertia, nr 66).
45 KL 35, 2.
46 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 6 i 47 (editio typica tertia, nr 6 i 66).
47 Por. Paweł VI, encyklika Mysterium Fidei, dnia 3 września 1965: AAS 57 (1965) 753; DM 9; Paweł VI, adhortacja apost. Evangelii nuntiandi, dnia 8 grudnia 1975, nr 43: AAS 69 (1976) 33-34.
48 Por. KL 35, 2; Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 41 (editio typica tertia, nr 65).
49 KL 10.
50 Por. jan Paweł II, adhortacja apost. Catechesi tradendae, dnia 16 października 1979, nr 48: AAS 71 (1979) 1316.
51 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 165 (editio typica tertia, nr 213).
52 Por. tamże (editio typica altera), nr 42 (editio typica tertia, nr 66), a także Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Eucharisticum mysterium, dnia 25 maja 1967, nr 28: AAS 59 (1967) 556-557.
53 Por. Św. Kongregacja kultu Bożego, Instrukcja Actio pastoralis, dnia 15 maja 1969, nr 6g: AAS 61 (1969) 809; Dyrektorium o Mszach z udziałem dzieci, dnia 1 listopada 1973, nr 48: AAS 66 (1974) 44.
54 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 42, 338 (editio typica tertia, nry 66, 382); Rituale Romanum. Ordo celebrandi Matrimonium, Typis Polyglottis Vaticanis 1969, nry 22, 42, 57; Ordo Exsequiarum, Typis Polyglottis Vaticanis 1969, nry 41, 64.
55 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 97 (editio typica tertia, nr 136).
56 Por. tamże (editio typica altera), nr 139 (editio typica tertia, nr 184).
57 Por. tamże (editio typica altera), nr 23 (editio typica tertia, nr 45).
58 Por. tamże (editio typica altera), nr 43 (editio typica tertia, nr 67).
59 Por. tamże (editio typica altera), nr 45 (editio typica tertia, nr 69).
60 Por. tamże (editio typica altera), nr 99 (editio typica tertia, nr 138).
61 Por. tamże (editio typica altera), nr 47 (editio typica tertia, nr 71).
62 Por. wyżej, przyp. 23.
63 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 272 (editio typica tertia, nr 309).
64 Por. KL 122.
65 Por. Pontificale Romanum, De Ordinatione Diaconi, Presbyteri et Episcopi, Typis Polyglottis Vaticanis 1968, s. 28, nr 24; s. 58, nr 21; s. 85, nr 24; s. 70, nr 25; s. 110, nr 25.
66 Por. poniżej, nry 78-91.
67 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 318-320, 324-325 (editio typica tertia, nry 357-359 i 367).
68 Por. tamże (editio typica altera), nr 313 (editio typica tertia, nr 352).
69 Por. tamże (editio typica altera), nr 42 (editio typica tertia, nr 66); Św. Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, dnia 3 kwietnia 1980, nr 3: AAS 72 (1980) 334.
70 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 11 (editio typica tertia, nr 31).
71 Por. tamże (editio typica altera), nr 68 (editio typica tertia, nr 94, 105b).
72 Por. tamże (editio typica altera), nry 33, 47 (editio typica tertia, nry 55, 71).
73 DP 4.
74 KL 33.
75 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 9 (editio typica tertia, nr 29).
76 KL 7.
77 Por. KL 9.
78 Por. Rz 1, 16.
79 Por. KO 21.
80 Cytowane w KO 21.
81 Por. J 14, 15-26; 15, 26 - 16, 4. 5-15.
82 Por. DM 6 i 15; KO 26.
83 Por. KL 24; Kongregacja Duchowieństwa, Directorium catechisticum generale, dnia 11 kwietnia 1971, nr 25: AAS 64 (1972) 114.
84 Por. KL 56; Św. Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, dnia 3 kwietnia 1980, nr 1: AAS 72 (1980) 333-334.
85 Por. KL 24 i 35.
86 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 34 (editio typica tertia, nr 57 i 59).
87 Por. tamże (editio typica altera), nr 96 (editio typica tertia, nr 135).
88 Por. tamże (editio typica altera), nry 47, 61,132 (editio typica tertia, nry 71, 94, 177); Św. Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, dnia 3 kwietnia 1980, nr 3: AAS 72 (1980) 334.
89 Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 66 (por. editio typica tertia, nr 99).
90 Por. Paweł VI, List apost. Ministeria quaedam, dnia 15 sierpnia 1972, nr V: AAS 64 (1972) 532.
91 Por. Św. Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, dnia 3 kwietnia 1980, nry 2 i 18: AAS 72 (1980) 334; por. także Św. Kongregacja kultu Bożego, Dyrektorium o Mszach z udziałem dzieci, dnia 1 listopada 1973, nry 22, 24, 27: AAS 66 (1974) 43.
92 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 47, 66, 151 (editio typica tertia, nry 71, 99, 197); rada dla wykonania konstytucji o liturgii, De oratione communi seu fidelium, Citta del Vaticano 1966, nr 8.
93 Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 66 (editio typica tertia, nr 99).
94 Por. tamże (editio typica altera), nry 37a i 67 (editio typica tertia, nry 62a i 102).
95 Por. tamże (editio typica altera), nr 68 (editio typica tertia, nr 105b).
96 Por. np. Paweł VI, konstytucja apost. Missale Romanum: "To wszystko ułożono w taki sposób, aby budzić w wiernych «głód słowa Bożego», dzięki któremu lud nowego Przymierza pod przewodem Ducha Świętego zmierzałby do doskonałej jedności Kościoła. Żywimy mocną nadzieję, że kapłani i wierni z pomocą nowych tekstów lepiej przygotują się do stołu Pańskiego i że głębiej rozważając Pismo Święte, będą się coraz obficiej karmić słowem Bożym. Wskutek tego, zgodnie z poleceniem Soboru Watykańskiego II, Pismo Święte stanie się nie wysychającym źródłem życia duchowego, główną podstawą chrześcijańskiej katechezy i ośrodkiem nauczania teologii", Missale Romanum, Typis Polyglottis Vaticanis 1975, s. 15 (tekst polski: Mszał rzymski dla diecezji polskich, Poznań 2009, s. (13).
97 Por. KL 35 i 51.
98 Por. Paweł VI, konstytucja apost. Missale Romanum: "ciągły proces misterium zbawienia został jasno przedstawiony słowami objawienia Bożego", Missale Romanum, s. 15 (tekst polski: Mszał rzymski dla diecezji polskich, Poznań 2009, s. (12).
99 Por. KL 9, 33; Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter Oecumenici, dnia 26 września 1964, nr 7: AAS 56 (1964) 878; jan Paweł II, adhortacja apost. Catechesi tradendae, dnia 16 października 1979, nr 23: AAS 71 (1979) 1296-1297.
100 Por. KL 35, 4; Św. Kongregacja Obrzędów, Instrukcja Inter Oecumenici, dnia 26 września 1964, nry 37-38: AAS 56 (1964) 884.
101 Por. Św. Kongregacja kultu Bożego, Instrukcja Actio pastoralis, dnia 15 maja 1969, nr 6: AAS 61 (1969) 809; Dyrektorium o Mszach z udziałem dzieci, dnia 1 listopada 1973, nry 41-47: AAS 66 (1974) 43; Paweł VI, adhortacja apost. Marialis cultus, dnia 2 lutego 1974, nr 12: AAS 66 (1974) 125-126.
102 Poszczególne lata oznacza się literami A, B, C. Ustalenia zaś, który rok ma być rokiem A, B, C, dokonuje się następująco: Literą C oznacza się rok, którego liczba jest podzielna przez trzy, przyjmując za początek cyklu rok pierwszy ery chrześcijańskiej. Tak rok pierwszy byłby rokiem A, rok 2 - rokiem B, rok 3 - rokiem C, a lata 6, 9, 12 itd. znów rokiem C. I tak np. rok 1980 jest rokiem C, rok zaś następny, tzn. 1981 - rokiem A, rok 1982 jest rokiem B, a rok 1983 - rokiem C itd.
Jest oczywiste, że poszczególne cykle biegną według układu roku liturgicznego, mianowicie od pierwszej niedzieli Adwentu, która przypada w poprzedzającym roku cywilnym.
Określenie roku każdego cyklu łączy się ze szczególną cechą Ewangelii synoptycznej, która jest czytana w sposób półciągły w okresie zwykłym roku. Stąd pierwszy rok cyklu jest rokiem czytania Mateusza, rok drugi jest rokiem czytania Marka, trzeci - rokiem czytania Łukasza.
103 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 36-40 (editio typica tertia, nry 61-64); Missale Romanum. Ordo cantus Missae, Typis Polyglottis Vaticanis 1972, nry 5-9.
104 Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 313 (editio typica tertia, nr 352).
105 Por. tamże (editio typica altera), nr 318 (editio typica tertia, nr 357); Św. Kongregacja sakramentów i kultu Bożego, Instrukcja Inaestimabile donum, dnia 3 kwietnia 1980, nr 1: AAS 72 (1980) 333-334.
106 np. w okresie Wielkiego Postu proponuje się ciągłość czytań Starego Testamentu według rozwoju historii zbawienia; w niedziele zwykłe proponuje się czytanie półciągłe jakiegoś listu. Wypada wtedy, aby duszpasterz wybierał jedno lub drugie czytanie w sposób systematyczny przez kilka kolejnych niedziel i aby w ten sposób zapewniał harmonię katechezy; stanowczo nie wypada czytać bez porządku raz urywek ze Starego Testamentu, raz z listu, bez harmonijnego uporządkowania następnych tekstów.
107 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 319 (editio typica tertia, nr 358).
108 Por. tamże (editio typica altera), nr 316c (editio typica tertia, nr 355b); KL 51.
109 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 318 (editio typica tertia, nr 357).
110 Por. Rituale Romanum. Ordo Paenitentiae. Praenotanda, nr 13.
111 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 320 (editio typica tertia, nr 359).
112 Por. tamże (editio typica altera), nr 313 (editio typica tertia, nr 352).
113 Por. Missale Romanum. Ordo lectionum Missae. Editio typica altera 1981, nry 173- 174, s. 97-98.
114 Por. tamże, nr 223, s. 129.
115 Np. jeżeli przed Wielkim Postem było sześć tygodni, w poniedziałek po Zesłaniu Ducha Świętego wybiera się siódmy tydzień. Uroczystość Trójcy Przenajświętszej zajmuje miejsce niedzieli zwykłej.
116 Np. jeżeli przypadło pięć tygodni przed Wielkim Postem, w poniedziałek po Zesłaniu Ducha Świętego należy rozpocząć od siódmego tygodnia, opuszczając tydzień szósty.
117 Por. Missale Romanum. Ordo lectionum Missae. Praenotanda, s. LII (tekst polski: Lekcjonarz mszalny, t. I).
118 Por. tamże, s. III (tekst polski: tamże).
119 Por. Rada dla wykonania konstytucji o liturgii, Instrukcja De popularibus interpretationibus conficiendis, dnia 25 stycznia 1969, "Notitiae" 5 (1969) 3-12; Declaratio circa interpretationes textuum liturgicorum "ad interim" paratas, "Notitiae" 5 (1969) 69; Św. Kongregacja kultu Bożego, Declaratio de interpretatione textuum liturgicorum, "Notitiae" 5 (1969) 333-334 (por. także Responsiones ad dubia, "Notitiae" 9 (1973) 153-154); De unica interpretatione textuum liturgicorum, "Notitiae" 6 (1970) 84-85; Św. Kongregacja Sakramentów i Kultu Bożego, Epistula ad Praesides Conferentiarum Episcopalium de linguis vulgaribus in S. Liturgiam inducendis, "Notitiae" 12 (1976) 300-302.
120 Por. Św. Kongregacja kultu Bożego, Instrukcja Liturgicae instaurationes, dnia 5 września 1970, nr 11: AAS 62 (1970) 702-703; Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nr 325 (editio typica tertia, nr 362).
121 Por. Ogólne wprowadzenie do Mszału rzymskiego (editio typica altera), nry 11, 29, 68a, 139 (editio typica tertia, nry 31, 51, 105b, 184).
122 Numeracja psalmów jest podana zgodnie z porządkiem znajdującym się w księdze Psalmów wydanej przez Papieską komisję dla Nowej Wulgaty, Typis Polyglottis Vaticanis 1969.